Tại sao thị trường chứng khoán lại thường xuyên giảm mạnh? Bài học lịch sử, liên kết tài sản và hướng dẫn ứng phó

Trong thị trường tài chính toàn cầu, thị trường chứng khoán Mỹ luôn đóng vai trò như một chỉ báo thời tiết. Nó phản ánh nhịp đập của nền kinh tế Mỹ và ảnh hưởng đến sở thích rủi ro của các nhà đầu tư toàn cầu. Tuy nhiên, những đám mây u ám của sự sụt giảm lớn của thị trường chứng khoán thỉnh thoảng lại bao phủ thị trường. Từ cuộc Đại suy thoái năm 1929 đến cú sốc thuế quan năm 2025, các lần sụt giảm lớn của thị trường chứng khoán đều để lại những bài học sâu sắc. Bài viết tổng hợp các sự kiện sụt giảm lớn trong lịch sử, cách chúng ảnh hưởng đến các tài sản khác, và cách nhà đầu tư nên chuẩn bị.

Các sự kiện sụt giảm lớn mang tính biểu tượng trong lịch sử

Lịch sử biến động của thị trường chứng khoán Mỹ chính là một câu chuyện về khủng hoảng. Chúng tôi đã tổng hợp một số lần sụt giảm mạnh nhất:

Từ các dữ liệu này, có thể thấy rằng các đợt sụt giảm lớn thường bắt nguồn từ nền tảng kinh tế xấu đi, chính sách thay đổi đột ngột hoặc các sự kiện “chim mồi đen” (black swan), và chu kỳ phục hồi phụ thuộc vào mức độ hỗ trợ thanh khoản.

Sụt giảm thị trường chứng khoán ảnh hưởng như thế nào đến các tài sản tài chính khác?

Khi thị trường chứng khoán giảm mạnh, thị trường sẽ kích hoạt “chế độ trú ẩn an toàn” — dòng tiền rút khỏi các tài sản rủi ro cao, đổ vào các tài sản phòng thủ. Quá trình này ảnh hưởng đến mọi ngóc ngách của thị trường toàn cầu.

Logic kép của thị trường trái phiếu

Trái phiếu chính phủ Mỹ được xem là nơi trú ẩn an toàn nhất toàn cầu. Khi thị trường chứng khoán giảm, nhà đầu tư sẽ mua vào trái phiếu với số lượng lớn, đẩy giá lên và lợi suất giảm xuống. Thông thường, lợi suất trái phiếu Mỹ sẽ giảm khoảng 45 điểm cơ bản trong vòng sáu tháng sau khi thị trường giảm.

Tuy nhiên, cũng có ngoại lệ. Khi thị trường giảm do lạm phát cao (ví dụ năm 2022), Ngân hàng Trung ương buộc phải tăng lãi suất mạnh, tạo ra tình huống “bán tháo cả cổ phiếu lẫn trái phiếu”. Chỉ khi kỳ vọng rủi ro thị trường chuyển từ lạm phát sang suy thoái, thì vòng hào quang trú ẩn của trái phiếu mới trở lại.

Sự tăng giá của đồng USD là điều tất yếu

Trong thời kỳ hoảng loạn toàn cầu, đồng USD là công cụ trú ẩn thứ hai sau trái phiếu Mỹ. Nhà đầu tư sẽ bán các tài sản thị trường mới nổi và ngoại tệ khác để đổi lấy USD nhằm tránh rủi ro, dẫn đến tỷ giá USD tăng. Thêm vào đó, khi thị trường giảm gây ra hiệu ứng tháo đòn bẩy, nhà đầu tư cần trả nợ USD, tạo ra lực mua USD lớn hơn nữa.

Vàng với đặc tính trú ẩn

Là tài sản truyền thống trú ẩn, vàng thường tăng mạnh trong thời kỳ hoảng loạn. Khi thị trường giảm và kỳ vọng cắt giảm lãi suất, vàng sẽ hưởng lợi từ “trú ẩn + lãi suất giảm”. Tuy nhiên, nếu đợt giảm bắt nguồn từ giai đoạn tăng lãi suất, lãi suất cao sẽ làm giảm sức hấp dẫn của vàng, khiến vàng kém hấp dẫn hơn trái phiếu.

Sự phân hóa của hàng hóa và năng lượng

Thị trường chứng khoán giảm thường báo hiệu tăng trưởng kinh tế chậm lại, nhu cầu nguyên liệu công nghiệp giảm, giá dầu và đồng thường đi xuống theo. Tuy nhiên, cũng có trường hợp đặc biệt — nếu đợt giảm do xung đột địa chính gây gián đoạn nguồn cung (ví dụ xung đột các quốc gia dầu mỏ), giá dầu có thể tăng, hình thành trạng thái “lạm phát đình trệ” (stagflation).

Tính đồng bộ của tiền điện tử

Dù một số người ủng hộ xem tiền điện tử như “vàng kỹ thuật số”, nhưng thực tế lại phản ánh gần hơn các tài sản rủi ro cao như cổ phiếu công nghệ. Khi thị trường giảm, nhà đầu tư bán tháo tài sản số để lấy tiền mặt hoặc bù lỗ, khiến giá tiền điện tử giảm mạnh, và tính trú ẩn của chúng không đáng tin cậy.

Làm thế nào để nhận diện các tín hiệu rủi ro trước khi thị trường giảm?

Sự sụt giảm của thị trường chứng khoán không bao giờ là không có dấu hiệu. Nhà đầu tư có thể theo dõi bốn lĩnh vực sau để sớm phát hiện các dấu hiệu thay đổi của thị trường.

Quan sát dữ liệu kinh tế như một con mắt đại bàng

Tăng trưởng GDP, tỷ lệ thất nghiệp, chỉ số niềm tin người tiêu dùng, lợi nhuận doanh nghiệp là những chỉ số phản ánh sức khỏe nền kinh tế. Khi các chỉ số này xấu đi hoặc có dấu hiệu chậm lại, thường báo hiệu áp lực lên thị trường chứng khoán. Nhà đầu tư cần hình thành thói quen theo dõi định kỳ các dữ liệu này.

Các tín hiệu tinh tế từ chính sách của ngân hàng trung ương

Quyết định lãi suất của Fed ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn. Tăng lãi suất sẽ kìm hãm tiêu dùng và đầu tư, có thể đẩy giá cổ phiếu xuống; giảm lãi suất thì ngược lại. Nhà đầu tư cần chú ý các biên bản cuộc họp của Fed, phát biểu của các quan chức, thậm chí là những thay đổi nhỏ trong ngôn từ.

Rủi ro “chim mồi đen” từ địa chính trị

Xung đột quốc tế, biến động chính sách thương mại, bất ổn chính trị đều có thể gây ra sự xấu đi về tâm lý thị trường. Những sự kiện này thường bất ngờ và khó dự đoán, nhưng theo dõi sát các tin tức quốc tế sẽ giúp nhà đầu tư nâng cao cảnh giác.

Chuyển biến trong tâm lý thị trường

Tâm lý tập thể của nhà đầu tư quyết định dòng tiền. Khi tâm lý bi quan lan rộng, chỉ số sợ hãi (VIX) tăng cao, phân cực ngày càng rõ rệt, rủi ro điều chỉnh của thị trường chứng khoán sẽ tăng. Những tín hiệu tâm lý này cần kết hợp với phân tích cơ bản để tránh phản ứng quá mức.

Nhà đầu tư cá nhân nên ứng phó như thế nào trước cú sốc sụt giảm của thị trường?

Các đợt sụt giảm lớn trong lịch sử đều cho thấy việc thụ động chịu đựng biến động là cách làm kém hiệu quả nhất. Nhà đầu tư cần áp dụng các chiến lược quản lý rủi ro chủ động.

Nhận diện mối liên hệ giữa thị trường Mỹ và thị trường Đài Loan

Sự sụt giảm của thị trường Mỹ thường lan tỏa nhanh qua dòng tiền và tâm lý, ảnh hưởng đến thị trường Đài Loan. Trong đợt dịch COVID-19 tháng 3/2020, đợt giảm của thị trường Mỹ đã gây ra hoảng loạn toàn cầu, khiến thị trường Đài Loan giảm hơn 20%; năm 2022, tác động của việc tăng lãi suất cũng khiến thị trường Đài Loan giảm rõ rệt. Do đó, theo dõi diễn biến của thị trường Mỹ là rất quan trọng đối với nhà đầu tư Đài Loan.

Tái cấu trúc phân bổ tài sản

Khi rủi ro sụt giảm tăng cao, nhà đầu tư nên:

• Giảm tỷ lệ cổ phiếu và các tài sản rủi ro cao
• Tăng dự trữ tiền mặt và các trái phiếu chất lượng cao
• Đánh giá mối liên hệ giữa các loại tài sản trong danh mục, tránh tập trung quá nhiều rủi ro

Xem xét sử dụng công cụ phái sinh để bảo vệ

Với nhà đầu tư có kiến thức chuyên sâu, có thể thận trọng sử dụng các công cụ phái sinh như quyền chọn. Chiến lược “bảo vệ bán quyền” giúp bảo vệ phần cổ phần khỏi rủi ro giảm giá rõ ràng, đồng thời vẫn giữ được tiềm năng tăng trưởng.

Tầm quan trọng của việc cập nhật thông tin

Giảm thiểu chênh lệch thông tin là nền tảng để dự đoán chính xác. Nhà đầu tư cần xây dựng kênh thông tin ổn định, theo dõi kịp thời các dữ liệu kinh tế, tín hiệu chính sách của ngân hàng trung ương, diễn biến xung đột địa chính trị. Thông tin bị chậm trễ thường khiến nhà đầu tư nhận thức muộn về rủi ro, dẫn đến thiệt hại lớn khi khủng hoảng đã rõ ràng.

Kết luận

Sụt giảm thị trường chứng khoán là trạng thái bình thường chứ không phải ngoại lệ. Mỗi lần sụt giảm trong quá khứ đều dạy chúng ta rằng: nhận diện sớm rủi ro, chủ động quản lý vị thế, phân bổ tài sản linh hoạt là chìa khóa sống còn của nhà đầu tư. Trước sự biến động, kiến thức và kỷ luật luôn là lá chắn tốt nhất.