## Vàng đang âm thầm trở lại sân khấu tiền tệ toàn cầu

Trong lịch sử tài chính đương đại, hệ thống tiền tệ gây tranh cãi nhất đang trải qua một sự phục hồi yên lặng. Ngày càng nhiều dấu hiệu cho thấy, các ngân hàng trung ương và các nhà tham gia thị trường trên toàn thế giới đang xem xét lại hệ thống tiêu chuẩn vàng từng bị phủ nhận rộng rãi. Đây không phải là một sự chuyển đổi đột ngột, mà là một quá trình tất yếu dựa trên logic kinh tế sâu sắc và thực tế khó khăn.

### Nguyên nhân chính trị dẫn đến sự biến mất của tiêu chuẩn vàng

Để hiểu tại sao tiêu chuẩn vàng lại bị loại bỏ, cần quay lại những năm 1930. Thời đó, Franklin D. Roosevelt đối mặt với tác động của cuộc Đại suy thoái, Luật Dự trữ Liên bang quy định ngân hàng trung ương phải giữ đủ vàng để hỗ trợ ít nhất 40% tiền giấy lưu hành. Dự trữ vàng gần đạt giới hạn, điều này trở thành “rào cản” cho chính phủ mở rộng cung tiền.

Giải pháp của chính phủ Roosevelt là tịch thu vàng tư nhân và nâng giá chính thức từ 20,67 USD/ounce lên 35 USD, biện pháp này khiến giá trị vàng trên bảng cân đối của Cục Dự trữ Liên bang tăng vọt 69%. Bằng cách này, ngân hàng trung ương có thêm không gian in tiền. Đến năm 1972, Tổng thống Nixon đã hoàn toàn cắt đứt liên hệ cuối cùng giữa đô la và vàng.

**Về bản chất, từ bỏ tiêu chuẩn vàng là một lựa chọn của chính phủ nhằm mở rộng quyền lực.** Tiêu chuẩn vàng giới hạn khả năng tạo tiền tệ, điều này gây cản trở cho các tầng lớp chính trị luôn muốn mở rộng không ngừng. Nền kinh tế Mỹ trong 180 năm gắn bó với vàng đã đạt được mức tăng trưởng dài hạn lớn nhất trong lịch sử nhân loại, và không gặp phải lạm phát nghiêm trọng. Nhưng kể từ khi đô la thoát khỏi liên kết với vàng, tốc độ tăng trưởng trung bình của Mỹ đã giảm khoảng một phần ba — “chi phí” này cuối cùng do các gia đình bình thường gánh chịu.

### Khủng hoảng nợ và niềm tin tiền tệ mất kiểm soát

Hệ thống tiền pháp định đã kích hoạt các xung lực chi tiêu của chính phủ, và hậu quả dần dần xuất hiện. Nợ toàn cầu đã phình to lên tới 300 nghìn tỷ USD, tương đương gấp ba lần tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu. Nợ nội địa của Mỹ cũng đạt mức cao kỷ lục, phần lớn tăng trưởng kinh tế trong 18 tháng qua đến từ tiêu dùng bằng thẻ tín dụng.

Chính sự mở rộng nợ không bền vững này đã bắt đầu thúc đẩy các quốc gia xem xét lại tính ổn định của nền tảng tiền tệ.

### Tín hiệu đằng sau cơn sốt vàng của các ngân hàng trung ương

Sự chuyển biến rõ ràng nhất thể hiện qua hành vi mua vàng của các ngân hàng trung ương. Năm 2022, lượng mua ròng vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu đạt 1.136 tấn, mức cao nhất kể từ năm 1950. Năm 2023, các ngân hàng trung ương tiếp tục duy trì xu hướng này, lượng mua ròng vàng đạt 1.037 tấn, đây là năm thứ hai liên tiếp các ngân hàng trung ương mua vượt quá 1.000 tấn.

Động lực chính thúc đẩy là các ngân hàng trung ương của Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và các thị trường mới nổi khác. Họ phản ánh sự hoài nghi sâu sắc về giá trị dài hạn của đô la Mỹ, cũng như nhu cầu thực tế xây dựng hệ thống tiền tệ thay thế.

### Thử nghiệm tiền tệ của các nền kinh tế mới nổi

Hành động của các quốc gia thuộc nhóm BRICS đặc biệt đáng chú ý. Nhóm này đã mở rộng từ năm quốc gia ban đầu (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi) lên thành nhóm mười quốc gia vào năm 2024, với hơn 40 quốc gia khác đã nộp đơn xin gia nhập. Các quốc gia BRICS đang khám phá xây dựng hệ thống thanh toán thay thế, đồng thời giảm bớt vai trò thống trị của đô la trong thương mại toàn cầu.

Ấn Độ thậm chí bắt đầu thử nghiệm phát hành trái phiếu chính phủ dựa trên vàng. Ngay cả Zimbabwe, quốc gia đang phải đối mặt với lạm phát phi mã, cũng chuyển hướng sang vàng như một tài sản dự trữ. Mặc dù các sáng kiến này còn quy mô hạn chế, nhưng phản ánh rõ ràng một xu hướng — thị trường đang chuyển từ đô la sang các tài sản có giá trị nội tại cao hơn, trong đó vàng là lựa chọn hợp lý nhất.

### Vai trò của tiền mã hóa

Sự gia tăng liên tục của thị trường tiền mã hóa cũng là một tín hiệu quan trọng. Sự quan tâm rộng rãi đối với tài sản kỹ thuật số về bản chất thể hiện thị trường đang tìm kiếm và cầu cứu trong bối cảnh độ tin cậy của tiền pháp định suy giảm.

### Hiệu ứng kinh tế của việc trở lại tiêu chuẩn vàng

Nếu toàn cầu thực sự chuyển sang hệ thống tiền tệ dựa trên vàng, hậu quả kinh tế tương ứng sẽ rất sâu rộng. Trước tiên, giá vàng sẽ phải đối mặt với áp lực tăng mạnh. Nhà phân tích tài chính Jim Rickards tính toán rằng, để đạt được sự hỗ trợ hoàn toàn của hệ thống tiền tệ toàn cầu bằng vàng, giá vàng có thể cần ổn định quanh mức 27.000 USD/ounce — gấp nhiều lần so với giá hiện tại.

Thứ hai, sự phục hồi của tiêu chuẩn vàng chắc chắn sẽ gặp phải sự phản đối lớn, đặc biệt từ các tổ chức chính trị và tài chính dựa vào khả năng tạo tiền vô hạn. Tuy nhiên, logic của lịch sử luôn do thực tế kinh tế quyết định: khi hệ thống tiền pháp định đối mặt với khủng hoảng niềm tin, nhất thiết cần một thước đo giá trị khách quan để xây dựng lại trật tự. Vàng đã có lịch sử 5.000 năm đảm nhận vai trò tiền tệ, việc quay trở lại vai trò này là điều tất yếu, chứ không phải ngẫu nhiên.

Cuối cùng, lý luận kinh tế và sức mạnh thị trường luôn có thể vượt qua các trở ngại chính trị. Sự trỗi dậy trở lại của tiêu chuẩn vàng không phải là sự phục hưng của chủ nghĩa duy tâm, mà là sự tất yếu do các khó khăn thực tế bắt buộc phải lựa chọn.