Vào giữa tháng 12, Ngân hàng trung ương Nhật Bản đã đưa ra một quyết định có vẻ cứng rắn: nâng lãi suất điểm chuẩn lên 25 điểm cơ bản, đạt 0,75%, mức cao nhất kể từ năm 1995. Theo lẽ thường, điều này sẽ dẫn đến một làn sóng tăng giá yên. Kết quả thì sao? Một kịch bản hoàn toàn ngược lại đã diễn ra.

Yên Nhật không chỉ không hồi phục mà còn bắt đầu giảm giá nhanh chóng. Dữ liệu thị trường hôm thứ Hai thật đáng kinh ngạc: đô la Mỹ so với yên Nhật đã có lúc tăng lên 157,67, euro so với yên Nhật đạt 184,90, franc Thụy Sĩ so với yên Nhật gần 198,08. Tất cả đều là mức thấp kỷ lục. Chính quyền Nhật Bản không thể ngồi yên, bắt đầu có những tuyên bố thường xuyên. Thứ trưởng Tài chính Akiyama Mitsumura cảnh báo rằng sự biến động tỷ giá quá "một chiều và dữ dội", Bộ trưởng Tài chính Katayama May cũng đã lên tiếng, nói rằng Tokyo sẽ có hành động đối với những "biến động đầu cơ thái quá". Thị trường giờ đang chờ xem, một khi đô la Mỹ so với yên Nhật chạm mức quan trọng 160, chính phủ Nhật Bản có khả năng sẽ can thiệp một lần nữa - giống như họ đã làm vào mùa hè năm 2024, khi họ đã bán ra khoảng 1000 tỷ đô la để cứu thị trường.

Việc tăng lãi suất lại dẫn đến sự sụp đổ của đồng yen, rốt cuộc là chuyện gì xảy ra? Phía sau điều này ẩn chứa ba nghịch lý thị trường khiến người ta phải đau đầu.

**Trước tiên, thị trường đã sớm tiêu hóa việc tăng lãi suất.** Đêm trước khi quyết định được công bố, thị trường hoán đổi chỉ số qua đêm đã định xác suất cho lần tăng lãi suất này gần 100%. Đây là một chiêu trò phổ biến - thị trường chạy đà trước, khi tin tức thực sự được công bố, lại trở thành hành động ngược lại "mua kỳ vọng, bán sự thật". Những người đã mua yên trước đó đổ xô chốt lời, trong khi các đơn đặt hàng mới hoàn toàn không thể hấp thụ.

**Thứ hai, lãi suất thực tế của Nhật Bản thực ra vẫn là số âm.** Lãi suất danh nghĩa mặc dù đã tăng lên 0.75%, nhưng tỷ lệ lạm phát của Nhật Bản lên tới 2.9%, tính ra lãi suất thực tế khoảng -2.15%. Còn nhìn sang Mỹ, lãi suất danh nghĩa là 4.14%, lạm phát 2.7%, lãi suất thực tế là +1.44%. Chênh lệch lãi suất thực tế giữa Mỹ và Nhật Bản vượt quá 3.5 điểm cơ bản - sự chênh lệch này lớn đến mức nào? Đủ để nuôi sống một chuỗi giao dịch chênh lệch lãi suất. Vay đồng yên rẻ, quay sang mua tài sản USD lãi suất cao, ngồi chờ chênh lệch lãi suất vào túi. Trước sự cám dỗ này, đồng yên liên tục bị bán tháo, ai còn muốn ngu ngơ giữ đồng yên nữa?

**Câu hỏi thứ ba nằm ở lập trường ôn hòa của Ngân hàng trung ương Nhật Bản.** Mặc dù lần này đã tăng lãi suất, nhưng phát biểu tiếp theo của thống đốc đã trở thành yếu tố then chốt. Các tín hiệu mà Ngân hàng trung ương Nhật Bản phát đi không mạnh mẽ, và thị trường không đặt nhiều kỳ vọng vào việc thắt chặt chính sách tiếp theo. Ngược lại, lập trường kiên định của Cục Dự trữ Liên bang và khả năng lãi suất cao kéo dài đã khiến đồng đô la trở nên hấp dẫn hơn.

Cuộc khủng hoảng giá trị đồng tiền này phản ánh một tình huống sâu xa: Nhật Bản muốn tăng lãi suất để ổn định đồng yên, nhưng lại phát hiện mình rơi vào tình trạng bị siết chặt bởi thanh khoản và chênh lệch lãi suất. Về mặt danh nghĩa hành động, nhưng thực chất lại bị logic chênh lệch giá của thị trường phản công hoàn toàn.