Hiểu rõ ROI trong một bài viết: Hướng dẫn toàn diện từ người mới bắt đầu đến chuyên gia về tỷ lệ lợi nhuận đầu tư

ROI là gì? Tại sao nhà đầu tư phải hiểu

Tỷ suất lợi nhuận đầu tư (ROI) nghe có vẻ phức tạp, thực ra chỉ là một câu: Bạn đã kiếm được bao nhiêu tiền từ số tiền đã bỏ ra, thể hiện bằng phần trăm.

Nói chính xác, ROI (Return on Investment) là chỉ số tài chính cốt lõi để đo khả năng sinh lời. Nó không chỉ dùng để cá nhân đầu tư chứng khoán, tiền điện tử, mà còn được các công ty dùng để đánh giá hiệu quả dự án, thậm chí các nhà bán hàng trực tuyến dùng để đo lường hiệu quả quảng cáo.

Tại sao phải hiểu ROI? Bởi vì nó giúp bạn nhanh chóng đánh giá: Có đáng để bỏ tiền vào khoản đầu tư này không.

Công thức tính ROI: Thực ra rất đơn giản

ROI = (Lợi nhuận ròng - Chi phí đầu tư) / Chi phí đầu tư × 100%

Hoặc nói cách khác: ROI = Lợi nhuận thuần / Tổng số tiền bỏ ra × 100%

Nói dễ hiểu là: Bạn đã kiếm được bao nhiêu tiền chia cho số tiền đã bỏ ra.

Ví dụ đơn giản nhất: Bạn bỏ 1 triệu mua cổ phiếu, sau đó bán ra được 1,3 triệu, thì ROI = (130 triệu - 100 triệu) / 100 triệu = 30%. Ý nghĩa là số tiền của bạn đã tăng 30%.

Nhưng thực tế không đơn giản vậy. Mua bán cổ phiếu có phí giao dịch, thuế, còn có thể có các chi phí ẩn khác, tất cả phải trừ vào lợi nhuận.

Cách tính ROI trong ba tình huống điển hình

Đầu tư chứng khoán: cần tính cả cổ tức và phí giao dịch

Giả sử bạn mua 1000 cổ phiếu với giá 10 USD/cổ, sau một năm bán với giá 12,5 USD, còn nhận được 500 USD cổ tức. Tổng phí giao dịch là 125 USD.

Cách tính:

• Tổng thu nhập = 12,5×1000 + 500 = 13.000 USD
• Tổng chi phí = 10×1000 + 125 = 10.125 USD
• Lợi nhuận ròng = 13.000 - 10.125 = 2.875 USD
• ROI = 2.875 / 10.000 = 28.75%

Chú ý: Cổ tức và phí giao dịch đều phải tính vào, không được bỏ sót.

Quảng cáo thương mại điện tử: đừng nhầm ROAS với ROI

Đây là lỗi phổ biến nhất. Các nhà bán hàng online thường nói “ROI quảng cáo của tôi là 600%”, thực ra họ đang nói đến ROAS (Return on Ad Spend) chứ không phải ROI.

Công thức hoàn toàn khác. Giả sử sản phẩm có giá gốc 100 USD, bán với giá 300 USD, bạn chi 500 USD cho quảng cáo để bán được 10 sản phẩm:

Công thức ROI: [(300×10) - (100×10 + 500)] / (100×10 + 500) = 100%

Công thức ROAS: (300×10) / 500 = 600%

Khác nhau ở chỗ nào? ROI tính lợi nhuận cuối cùng, ROAS chỉ tính doanh thu. Chi phí của ROI gồm cả giá vốn và chi phí quảng cáo, còn ROAS chỉ xem chi phí quảng cáo.

Một cái là lợi nhuận thực, một cái là doanh thu trên giấy. Kinh doanh, xem ROI sẽ chính xác hơn.

Giao dịch tiền điện tử: CFD và spot khác biệt lớn

Đây là điều nhà đầu tư quan tâm nhất. Ví dụ về CFD, nó dùng ký quỹ (đòn bẩy), nên ROI trông rất hấp dẫn.

Ví dụ bạn có 10.000 USD, giao dịch CFD cổ phiếu chỉ cần bỏ 20% ký quỹ, tức là 2.000 USD. Nếu lãi 500 USD, ROI = 500 / 2000 = 25%. Trong khi đó, dùng toàn bộ vốn để mua spot, ROI chỉ còn 5%.

Đây là lý do tại sao nhiều người mê CFD — cùng số tiền đó, ROI có thể gấp 5 lần. Nhưng đừng quên, đòn bẩy cũng nhân rủi ro lên 5 lần.

ROI hàng năm: Làm rõ khung thời gian

Điều này nhiều người bỏ qua. Giả sử dự án A lãi 100% sau 2 năm, dự án B lãi 200% sau 4 năm, chọn cái nào?

Chỉ nhìn số, B có vẻ lợi hơn. Nhưng—

Công thức ROI hàng năm: Tỷ lệ lợi nhuận hàng năm(%) = [(Tổng lợi nhuận + 1)^(1/Thời gian) - 1] × 100%

ROI hàng năm của A = [(1+1)^(1/2) - 1] × 100% = 41.4%

ROI hàng năm của B = [(2+1)^(1/4) - 1] × 100% = 31.6%

A trung bình tăng 41.4% mỗi năm, B trung bình 31.6%. Như vậy, A mới là lựa chọn tốt hơn.

Đây chính là lý do phải xem ROI hàng năm — nó phản ánh chính xác hiệu quả lợi nhuận của đầu tư.

ROI vs ROA vs ROE: Ba chỉ số tài chính của công ty

Nếu bạn muốn đánh giá khả năng sinh lời của một công ty, cần hiểu rõ sự khác biệt của ba chỉ số này:

Ví dụ, một công ty có tổng tài sản 100 triệu, trong đó 50 triệu vay nợ, 50 triệu vốn cổ đông. Công ty đầu tư dự án 10 triệu, cuối cùng thu về 20 triệu.

• ROI dự án = (20-10) / 10 = 100%
• Lợi nhuận cả năm của công ty là 150 triệu, vậy ROA = 150 / 100 = 150%
• ROE = 150 / 50 = 300%

Cùng một số tiền, nhìn từ các góc độ khác nhau, ra các con số hoàn toàn khác nhau. Đó là lý do khi xem báo cáo tài chính, có những công ty ROI cao nhưng ROE thấp — vì họ dùng đòn bẩy lớn.

Làm thế nào để nâng cao ROI đầu tư của chính mình

Từ công thức, cách duy nhất để tăng ROI là: tăng lợi nhuận hoặc giảm chi phí.

Cách đơn giản nhất: chọn các loại tài sản có ROI cao. Thường thì:

Tiền điện tử & ngoại hối > Cổ phiếu > Chỉ số & Quỹ > Trái phiếu

Nhưng điều kiện tiên quyết — ROI cao đi kèm rủi ro cao. Tiền điện tử biến động 7, còn cổ phiếu 3, bạn có thể phân bổ vốn ngược lại: 3 phần vào tiền điện tử, 7 phần vào cổ phiếu để cân bằng rủi ro.

Một cách khác là xem định giá. Cùng là chỉ số, Index A có PE ở mức 70%, Index B là 50%. B rủi ro thấp hơn, tiềm năng sinh lời lớn hơn vì còn nhiều không gian tăng giá.

Các cách đầu tư có ROI cao cụ thể gồm:

1. Giao dịch CFD — Đòn bẩy giúp ROI trông rất cao, nhưng rủi ro cũng tăng gấp nhiều lần. Phù hợp người có kinh nghiệm.

2. Giao dịch ngoại hối ký quỹ — Thị trường tài chính lớn nhất thế giới, lợi nhuận có thể trên 30%, nhưng yêu cầu cao về kinh nghiệm và quản lý rủi ro.

3. Vàng — Có chức năng giữ giá trị, năm 2019 tăng 18.4%, là lựa chọn phổ biến trong thời kỳ bất ổn kinh tế.

4. Cổ phiếu — Ví dụ cổ phiếu Mỹ, trung bình hơn 12% mỗi năm trong gần 200 năm, ổn định, phù hợp đầu tư dài hạn.

Những lỗi phổ biến khi dùng ROI

1. Bỏ qua yếu tố thời gian

Dự án X ROI 25%, dự án Y ROI 15%. Nhìn qua thì X có vẻ tốt hơn, nhưng nếu X mất 5 năm mới đạt 25%, còn Y chỉ mất 1 năm để đạt 15%, ai lợi hơn? Rõ ràng là Y. Đây chính là lý do phải dùng ROI hàng năm để so sánh.

2. ROI cao không đồng nghĩa rủi ro thấp

ROI và rủi ro là đôi song sinh. Dự án A có ROI cao hơn B, nhưng độ biến động cũng lớn hơn. Bạn có thể gặp lỗ lớn trong năm đầu, rồi hoảng loạn bán tháo. Chỉ nhìn ROI mà không xem rủi ro sẽ dễ dẫn đến thua lỗ.

3. Chi phí bị bỏ qua khiến ROI ảo

Khi đánh giá đầu tư bất động sản, không chỉ nhìn giá trị tăng mà còn phải trừ các khoản vay, lãi vay, thuế, phí bảo trì. Bỏ sót bất kỳ khoản nào, ROI sẽ bị thổi phồng.

4. Chỉ chú trọng lợi nhuận tài chính, bỏ qua các giá trị khác

ROI chỉ tính tiền, không tính các lợi ích phi tài chính. Ví dụ đầu tư dự án cộng đồng, ROI tài chính có thể không cao, nhưng tác động xã hội lớn. Trong trường hợp này, người ta dùng SROI (Social Return on Investment) để đo lường.

Tóm lại

ROI là công cụ cốt lõi trong quyết định đầu tư, nhưng không phải là duy nhất. Phương pháp đầu tư khoa học nhất là: xem ROI để xác định tiềm năng lợi nhuận, xem độ biến động để đánh giá rủi ro, xem định giá để chọn thời điểm mua phù hợp. Kết hợp ba yếu tố này, mới có thể đưa ra quyết định đầu tư hợp lý hơn.