Muốn chọn cổ phiếu đầu tư? Hiểu rõ cách tính EPS như thế nào mới là bước đầu

Trong thế giới đầu tư cổ phiếu, rất nhiều nhà đầu tư bị “bẫy” bởi những chỉ số tưởng chừng như tốt nhưng thực ra lại không phản ánh được thực trạng tài chính của công ty. Một trong những chỉ số quan trọng mà bạn cần nắm vững là EPS (Earning Per Share) - chỉ số lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu.

EPS tính như thế nào và tại sao nó quan trọng?

Công thức cơ bản:

EPS = (Thu nhập ròng - Cổ tức ưu đãi) / Số cổ phiếu đang lưu động

Nói cách khác, EPS cho bạn biết: với từng cổ phiếu bạn nắm giữ, công ty đó kiếm được bao nhiêu tiền lợi nhuận. Đây chính là “tâm huyết” của nhà đầu tư bởi nó phản ánh trực tiếp khả năng sinh lợi của doanh nghiệp.

Thu nhập sau thuế = Tổng doanh thu - Tổng chi phí - Thuế TNDN

Để hiểu rõ hơn, hãy cùng xem qua một ví dụ cụ thể: Năm 2020, công ty A có lợi nhuận ròng là 1.000 USD với 1.000 cổ phiếu lưu hành. EPS lúc đó = 1.000 ÷ 1.000 = 1 USD.

Sang năm 2021, doanh thu tăng vọt, lợi nhuận ròng đạt 1.500 USD, nhưng số lượng cổ phiếu không đổi. Khi đó EPS = 1.500 ÷ 1.000 = 1,5 USD. Con số này tăng 50%, cho thấy công ty đang có động lực kinh doanh mạnh mẽ.

Doanh thu và EPS: Mối liên hệ không thể tách rời

Không phải EPS cao là tốt, mà quan trọng là doanh thu thực sự của công ty có tăng hay không.

Quy luật vàng: Tổng doanh thu tăng → Lợi nhuận sau thuế tăng → EPS tăng → Giá cổ phiếu tăng

Nhiều công ty có thể “phồng” EPS thông qua bán đi tài sản (đất, xưởng, nhà cửa) thay vì kiếm tiền từ hoạt động kinh doanh chính. Vì vậy, bạn cần xem xét doanh thu toàn thể của công ty, chứ không chỉ nhìn vào EPS đơn lẻ.

EPS và cổ tức: Tín hiệu sức khỏe tài chính

Khi một công ty ổn định, họ thường trả cổ tức cho cổ đông. Hành động này gửi tín hiệu rõ ràng: “Chúng tôi có lãi, có dòng tiền tốt”.

McDonald’s là minh chứng điển hình - trong 43 năm, cả doanh thu lẫn cổ tức đều tăng ổn định, số lượng cổ đông cũng gia tăng liên tục. Điều này cho thấy sự tin tưởng của thị trường vào công ty.

Chỉ số P/E - Công cụ đánh giá giá trị thực

Chỉ số P/E = Giá cổ phiếu ÷ EPS

P/E cho bạn biết: bạn đang trả bao nhiêu tiền để mua 1 đơn vị lợi nhuận của công ty.

• P/E > 25: Giá cổ phiếu đang định giá cao, nhà đầu tư kỳ vọng tăng trưởng mạnh mẽ
• P/E < 12: Giá cổ phiếu đang bị định giá thấp, có tiềm năng tăng giá

Tuy nhiên, mỗi lĩnh vực kinh doanh có đặc tính riêng, bạn cần so sánh P/E trong cùng ngành để có đánh giá chính xác.

Mua lại cổ phiếu: Chiến lược “tăng EPS” của công ty

Nhiều công ty lựa chọn mua lại cổ phiếu đang phát hành để giảm số lượng cổ phiếu lưu hành. Khi số cổ phiếu giảm nhưng lợi nhuận không đổi, EPS sẽ tăng một cách tự động.

Ví dụ: Công ty AAA năm 2018 có lợi nhuận 40 USD và 40 cổ phiếu, EPS = 1. Năm 2019-2020, mặc dù lợi nhuận chỉ còn 20 USD nhưng công ty mua lại 20 cổ phiếu, lúc đó EPS = 20 ÷ 20 = 1 USD… không, tính lại: EPS = 40 ÷ 20 = 2 USD. Giá cổ phiếu có thể tăng gấp đôi.

Với các công ty có chiến lược mua lại cổ phiếu, giá thường tăng nhanh hơn so với các công ty không mua lại.

3 lưu ý quan trọng khi sử dụng EPS để đầu tư

Thứ nhất: Đừng đánh giá EPS trong chỉ 1-2 năm

EPS có thể “tăng” do bán tài sản, không phải do kinh doanh tốt lên. Bạn cần theo dõi EPS trong ít nhất 3-5 năm để thấy xu hướng thực sự.

Thứ hai: EPS tăng không bằng lợi nhuận thực

Netflix là ví dụ điển hình - EPS tăng liên tục nhiều năm, nhưng dòng tiền (cash flow) liên tục âm, nợ ngày càng tăng. Tức là công ty đang “đốt tiền” để duy trì tăng trưởng trên giấy.

Thứ ba: Kết hợp nhiều chỉ số mới tốt

Chỉ nhìn EPS là không đủ. Bạn cần xem:

• Doanh thu có tăng ổn định không?
• Cổ tức có xu hướng tăng không?
• P/E ratio có hợp lý không?
• Dòng tiền khỏe mạnh không?
• Công ty có mua lại cổ phiếu không?

Càng nhiều chỉ số xanh, độ chắc chắn của quyết định đầu tư càng cao.

Kết luận

EPS tính như thế nào? Bây giờ bạn đã biết. Nhưng nhớ rằng, EPS chỉ là một phần của bức tranh lớn. Đầu tư cổ phiếu tiềm năng không phải là chọn con số cao nhất, mà là chọn những doanh nghiệp có sức khỏe tài chính thực sự - EPS tăng vì doanh thu tăng, không phải vì những chiêu trò khác.