Hướng dẫn nhập môn giao dịch tiền điện tử: Phân biệt cốt lõi giữa giao ngay, đòn bẩy và hợp đồng chênh lệch một lần cho rõ

Từ giao dịch spot bắt đầu hiểu thị trường

Phương thức giao dịch cơ bản nhất chính là giao dịch spot, khái niệm rất đơn giản—bạn mang tiền đi mua đồ, sau khi thanh toán thì hàng hóa thuộc về bạn. Áp dụng vào thế giới Bitcoin cũng theo logic này, giả sử bạn mua 1 BTC với 6000 USDT, thì đồng coin đó thực sự nằm trong ví của bạn, bạn có quyền sở hữu và kiểm soát hoàn toàn, có thể chuyển vào ví lạnh của mình hoặc gửi cho người khác.

Ưu điểm của giao dịch spot là quyền sở hữu rõ ràng, rủi ro có thể kiểm soát—số lượng coin bạn nắm giữ tuyệt đối không thay đổi do biến động thị trường. Nhược điểm rõ ràng là lợi nhuận chỉ theo chiều, bị hạn chế, phải dựa vào tăng giá của coin để kiếm lời. Khi thị trường giảm, bạn chỉ còn hai lựa chọn: cắt lỗ hoặc giữ lâu dài, không còn lựa chọn nào khác.

Giao dịch đòn bẩy: dùng vốn vay để phóng to khoản đầu tư của bạn

Giao dịch đòn bẩy là nâng cấp dựa trên thị trường spot, logic cốt lõi là dùng một lượng nhỏ vốn tự có để thế chấp, vay thêm từ nền tảng để mở rộng quy mô giao dịch.

Tình huống mua dài hạn: Giả sử bạn tin tưởng vào xu hướng tăng của một đồng coin, bạn có thể thế chấp coin hoặc USDT của mình để vay một khoản USDT, dùng số tiền vay này mua thêm coin ở giá hiện tại. Khi giá tăng đến mức mục tiêu, bán ra, trả nợ vay, phần lợi nhuận còn lại chính là lợi nhuận của bạn.

Tình huống bán khống: Ngược lại, nếu bạn dự đoán một đồng coin sắp giảm, bạn có thể vay đồng coin đó từ nền tảng, bán ra ở giá cao để lấy USDT, khi giá giảm xuống đáy, dùng ít USDT hơn để mua lại cùng số lượng coin ban đầu để hoàn trả, phần chênh lệch coin chính là lợi nhuận của bạn. Ví dụ, trong cặp BTC/USDT, mua dài hạn cần vay USDT, bán khống cần vay BTC.

Hệ số đòn bẩy thường do nền tảng quy định, phổ biến trong khoảng 1 đến 100 lần. Đòn bẩy nhỏ phù hợp với nhà giao dịch có tâm lý phòng thủ rủi ro, còn nhà đầu tư thích mạo hiểm có thể chọn đòn bẩy cao hơn. Lưu ý, giao dịch đòn bẩy ngoài việc phải trả lãi còn phải chịu phí vay coin và phí giao dịch, áp lực kép.

Hợp đồng chênh lệch và giao dịch hợp đồng: Phiên bản nâng cấp đòn bẩy đơn giản hóa quy trình

Giao dịch hợp đồng có thể xem như là tối ưu hóa, nâng cấp của mô hình đòn bẩy. Nó sử dụng cơ chế hợp đồng chênh lệch, giúp nhà giao dịch không cần vay và trả coin thật sự, chỉ cần chọn mức đòn bẩy trước khi giao dịch để bắt đầu. So với quy trình vay mượn phức tạp của giao dịch đòn bẩy, giao dịch hợp đồng đơn giản hóa đáng kể về logic, giúp người mới nhanh chóng làm quen.

Hợp đồng theo thời gian đáo hạn chia thành hai loại:

Hợp đồng vĩnh viễn: Chỉ cần không bị thanh lý, bạn có thể giữ vị thế hợp đồng vô thời hạn, linh hoạt hơn, phù hợp với nhà giao dịch kiên nhẫn.

Hợp đồng kỳ hạn: Bao gồm các kỳ hạn như hàng tuần, hàng quý, có giới hạn thời gian, đến hạn sẽ tự động đóng vị thế và thanh toán, phù hợp với chiến lược ngắn hạn.

Về phương thức thanh toán, hợp đồng có hai lựa chọn: thanh toán theo đồng coin (dùng lợi nhuận tính theo đồng coin) và thanh toán theo USDT (tính theo pháp định). Nhà đầu tư có thể linh hoạt chọn theo nhu cầu của mình.

So sánh thực tế giữa ba phương thức giao dịch

Để rõ ràng hơn, chúng ta dùng ví dụ cụ thể:

Ví dụ giao dịch spot: Nhà đầu tư A bỏ ra 20 triệu đồng mua Bitcoin, giá mua là 2000 đồng/đồng, có thể mua 100 BTC. Nếu giá tăng lên 3000 đồng, bán ra thu lợi 10 triệu đồng, tỷ lệ lợi nhuận 50%.

Ví dụ giao dịch hợp đồng: Cũng dự đoán tăng Bitcoin, nhà đầu tư A chọn đòn bẩy 5 lần để mở vị thế mua 100 hợp đồng coin. Chỉ cần 20 BTC làm ký quỹ (khoảng 4 triệu đồng), có thể kiểm soát biến động giá trị của 100 BTC. Khi giá đạt 3000 đồng, đóng vị thế, lợi nhuận cũng là 10 triệu đồng, nhưng tỷ lệ lợi nhuận lên tới 250%.

Điểm khác biệt chính: Lợi nhuận tuyệt đối của spot và hợp đồng là như nhau (đều 10 triệu đồng), nhưng giao dịch hợp đồng dùng ít vốn hơn nhiều để đạt được cùng lợi nhuận, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Điều này có nghĩa là 16 triệu còn lại có thể dùng để đầu tư các sản phẩm tài chính khác, thậm chí còn tạo ra hơn 2 triệu lợi nhuận nữa.

Lưu ý rủi ro: Đòn bẩy trong hợp đồng cũng làm tăng khả năng thua lỗ. Nếu giá Bitcoin giảm ngược lại xuống 1500 đồng, với đòn bẩy 5 lần, nhà đầu tư cũng sẽ thua lỗ 5 triệu đồng. Nếu thua lỗ vượt quá ký quỹ ban đầu, hệ thống sẽ tự động thanh lý vị thế, toàn bộ vị thế bị thị trường chốt giá, gây thiệt hại lớn về vốn. Do đó, việc đặt lệnh dừng lỗ, chốt lời và bổ sung ký quỹ kịp thời là các bước cần thiết để tránh bị cháy tài khoản.

Tổng kết sự khác biệt cốt lõi giữa đòn bẩy và hợp đồng chênh lệch

Cơ chế vận hành khác nhau: Đòn bẩy dựa vào vay coin từ nền tảng để phóng đại, quá trình gồm phí vay coin cộng phí giao dịch; hợp đồng chênh lệch chọn mức đòn bẩy trước, bỏ qua bước vay mượn, tiết kiệm chi phí trung gian.

Logic định nghĩa khác nhau: Đòn bẩy là dùng số vốn nhỏ để thực hiện giao dịch spot gấp nhiều lần; hợp đồng chênh lệch là thỏa thuận mua bán dựa trên dự đoán giá trong một thời điểm cụ thể, về bản chất giống như đặt cược vào biến động giá.

Khung quy tắc khác nhau: Giao dịch đòn bẩy do từng nền tảng tự thiết kế quy tắc, nhà đầu tư tương tác trực tiếp với nền tảng; hợp đồng chênh lệch thường do sàn giao dịch thiết kế và trình bày cho cơ quan quản lý, có tiêu chuẩn và hệ thống pháp lý cao hơn.

Tính năng giao dịch khác nhau: Giao dịch đòn bẩy hỗ trợ giao dịch 24/7, thanh khoản toàn cầu, đa dạng sản phẩm, kiểm soát rủi ro linh hoạt, giao dịch hai chiều, dễ tham gia; hợp đồng chênh lệch có thể giao dịch nhỏ, minh bạch cao, tổ chức chặt chẽ, hiệu quả cao, đảm bảo thực hiện hợp đồng.

Yêu cầu ký quỹ: Dù là đòn bẩy hay hợp đồng chênh lệch, nhà giao dịch đều cần ký quỹ làm tài sản đảm bảo, thường chỉ chiếm một phần nhỏ tổng giá trị hợp đồng. Điều này giúp nhà giao dịch kiểm soát các vị thế lớn với số vốn nhỏ, nâng cao tính linh hoạt và hiệu quả vốn.

Việc chọn phương thức giao dịch nào phụ thuộc vào khả năng chịu rủi ro, quy mô vốn và chu kỳ giao dịch của bạn. Người mới bắt đầu nên bắt đầu từ giao dịch spot để làm quen thị trường, sau đó dần dần chuyển sang đòn bẩy hoặc hợp đồng chênh lệch.