Thì sao? Khi AI học cách thực thi, thứ gì thực sự là khan hiếm

Gần đây, chủ đề nóng về AI có phần khác thường. Không phải lại xuất hiện một mô hình mới nào đó, mà là một loại công cụ AI hoàn toàn mới bắt đầu bùng nổ — chúng không còn chỉ “giúp bạn nghĩ” hoặc “dạy bạn cách làm”, mà là trực tiếp “thay bạn làm”. Thế thì sao? Điều này phản ánh một sự thay đổi sâu sắc hơn: một số năng lực mà chúng ta từng trân trọng đang nhanh chóng bị giảm giá trị, trong khi một năng lực khác, lâu nay bị đánh giá thấp, đang trở nên cực kỳ khan hiếm.

Khi AI từ trợ lý trở thành người thực thi

Trước đây, nhận thức của chúng ta về AI là tuyến tính: bạn đặt câu hỏi → nó trả lời; bạn gặp khó khăn → nó đưa ra giải pháp. Trong mối quan hệ này, con người vẫn giữ quyền kiểm soát các quyết định quan trọng.

Nhưng giờ, mô hình này đã bị phá vỡ. Phiên bản AI Agent thế hệ mới thể hiện khả năng hoàn toàn khác biệt — chúng có thể tự động thao tác giao diện, điền biểu mẫu, gửi tin nhắn, chỉnh sửa mã, sắp xếp tài liệu, chạy script, thậm chí có thể hoàn thành các quy trình phức tạp qua nhiều ứng dụng khác nhau. Những nhiệm vụ trước đây phải dựa vào con người mới làm được, giờ đây AI có thể trực tiếp đảm nhận. Quan trọng hơn, những công cụ này không còn là đồ chơi riêng của lập trình viên nữa, mà đã được tích hợp trực tiếp vào Telegram, Discord, Slack — những môi trường làm việc hàng ngày, như một trợ lý đỉnh cao luôn trực tuyến 24/7.

Dữ liệu mới nhất từ GitHub Copilot cho thấy, gần 46% nhà phát triển tích cực sử dụng AI hỗ trợ lập trình, tốc độ hoàn thành nhiệm vụ của họ nhanh hơn gần 56%. Một số nền tảng lập trình AI đã tăng giá trị lên hàng trăm tỷ đô la, được giới chuyên môn gọi là “phần mềm doanh nghiệp phát triển nhanh nhất”.

Điều này không chỉ là sự nâng cao về số liệu năng suất, mà còn là một sự chuyển đổi bản chất: thực thi việc này từ khan hiếm trở thành tiêu chuẩn có thể mở rộng quy mô.

Sự chuyển dịch về tính khan hiếm: từ “biết làm” sang “hiểu chọn lựa”

Khi mọi người đều có thể thực thi nhiệm vụ hiệu quả, cạnh tranh tất nhiên sẽ chuyển hướng.

Trước đây, yếu tố then chốt để làm tốt một việc là: 30% suy nghĩ (nghĩ rõ ràng về việc làm gì), 70% thực thi (làm ra nó). Tỷ lệ này giờ đang đảo ngược. Trong một thế giới AI có thể thực thi chất lượng cao, cạnh tranh thực sự trở thành: 70% đánh giá (biết làm gì, khi nào làm, có đáng làm không), 30% giám sát (đảm bảo AI thực hiện đúng).

Ảnh hưởng của sự chuyển đổi này rất sâu rộng. Các công ty AI ở Silicon Valley bắt đầu tuyển dụng “Storyteller” và “Decision Maker” với số tiền lớn, điều này có vẻ nghịch lý nhưng logic rất rõ ràng: khi thực thi không còn là nguồn khan hiếm, đòn bẩy thực sự nằm ở — khả năng đánh giá chính xác hướng đi, và khiến người khác tin tưởng vào đánh giá đó.

Cần gì để làm điều này? Cần khả năng đánh giá chính xác, diễn đạt rõ ràng, và có thể tích lũy niềm tin. Tập hợp những năng lực này về bản chất chính là “ảnh hưởng” theo nghĩa rộng.

Quan sát hệ sinh thái sáng tạo hiện nay có thể thấy rõ sức mạnh của sự thay đổi này. Theo dữ liệu mới nhất, mặc dù thị trường sáng tạo đang mở rộng nhanh chóng (dự kiến từ hàng nghìn tỷ tăng lên gần 5000 tỷ USD), nhưng phân phối lợi ích lại cực kỳ không đều — chỉ có 4% nhà sáng tạo đạt mức thu nhập chuyên nghiệp (hơn 100.000 USD/năm), trong khi 46% thu nhập hàng năm dưới 1.000 USD.

Điều này không phải do lượng nội dung thiếu, ngược lại — là do nội dung bùng nổ, cạnh tranh gay gắt hơn. Vậy sự khác biệt giữa 4% và 46% nằm ở đâu? Thường thì chính là khả năng đánh giá. Liệu có thể nhận biết nội dung nào đáng làm, có thể tìm ra góc nhìn độc đáo trong đám đông ồn ào, và liên tục chứng minh rằng đánh giá của mình là chính xác.

Sự chuyển dịch quyền lực của hai loại đòn bẩy

Nhà đầu tư Nawal từng đưa ra một quan điểm kinh điển: mã nguồn và truyền thông là hai đòn bẩy của tầng lớp giàu mới.

Trong mười năm qua, đòn bẩy mã nguồn thống trị thế giới công nghệ. Các câu chuyện thành công ở Silicon Valley gần như đều theo kịch bản này: viết một lần mã → phục vụ hàng triệu người dùng → tăng trưởng theo cấp số nhân → kiếm tiền quy mô lớn. Logic này còn mạnh mẽ trong thời kỳ AI chưa phát triển như hiện nay.

Nhưng những thay đổi đang diễn ra đã phá vỡ trò chơi này. Khi AI ngày càng thâm nhập sâu vào lĩnh vực lập trình, tính khan hiếm của việc viết mã đang dần biến mất. Không cần trình độ cao, vẫn có thể tạo ra mã chất lượng khá tốt nhờ AI, “mọi người đều là nhà phát triển” không còn chỉ là khẩu hiệu, mà trở thành thực tế. Khi công nghệ không còn là rào cản, lợi thế độc đáo của đòn bẩy mã nguồn cũng tiêu tan.

Trong khi đó, đòn bẩy truyền thông lại rất khó bị thay thế hoàn toàn bởi AI. Tại sao? Vì có những thứ AI rất khó tự động hóa:

• Đánh giá giá trị không thể tự động hoàn toàn từ con số không
• Niềm tin không thể do thuật toán tạo ra từ hư không
• Ảnh hưởng không thể nhanh chóng sao chép hoặc giả mạo

Quan trọng hơn, hai đòn bẩy này bắt đầu hội tụ. Khi AI tiếp quản khối lượng lớn công việc lặp đi lặp lại, những cá nhân có khả năng đánh giá độc đáo có thể trực tiếp biến nhận thức của mình thành ảnh hưởng quy mô lớn.

Một người biết đánh giá + một AI biết thực thi = một “tổ chức số” có thể vận hành độc lập

Đây không chỉ là thay thế công cụ đơn thuần, mà là cộng hưởng và mở rộng năng lực.

Quy luật sinh tồn mới của nhà sáng tạo

Đối mặt với sự chuyển đổi này, các nhà sáng tạo và người làm nghề cần xem xét lại cách làm việc của mình.

Trước tiên là sự thay đổi trong tư duy sản xuất nội dung

AI giúp tăng gấp ba lần lượng nội dung, nhưng điều này cũng làm giảm ảnh hưởng trung bình của từng bài. Trong môi trường như vậy, việc cạnh tranh dựa vào số lượng đã không còn ý nghĩa. Thực sự cạnh tranh là ai có thể đưa ra đánh giá tốt hơn — không phải sản xuất ngập tràn 100 bài, mà là chọn đúng 3 bài xứng đáng để đầu tư sáng tạo sâu.

Các nghiên cứu mới nhất của McKinsey cho thấy, công nghệ mới có thể tự động hóa khoảng 57% thời gian làm việc. Nhưng điều này không có nghĩa là vị trí bị mất đi, mà là con người có thể dành nhiều năng lượng hơn cho những việc máy móc làm không tốt: quyết định phức tạp, xây dựng mối quan hệ, tư duy phản biện và đồng cảm. Đối với nhà sáng tạo nội dung, không phải thời gian là thứ bị tiết kiệm, mà là nguồn lực chú ý — có thể dành nhiều hơn để suy nghĩ “điều gì thực sự đáng làm”.

Thứ hai là sự thay đổi trong phương pháp xây dựng thương hiệu

Trước đây, xây dựng thương hiệu dựa vào ngân sách, sự nổi bật và sự bảo trợ của tổ chức. Giờ đây, phương pháp này đang giảm hiệu quả. Phương thức mới là xây dựng “điểm tin cậy” — tích lũy niềm tin qua độ chính xác liên tục trong đánh giá.

Điều này giải thích tại sao một số phương tiện mới bắt đầu làm thị trường dự đoán và theo dõi đánh giá. Bởi vì khi mỗi lần đánh giá đều có thể được lượng hóa, xác minh và ghi lại, niềm tin trở thành tài sản thực sự có thể tích lũy. Khi nói “xu hướng này sẽ xảy ra”, không còn dựa vào cảm tính nữa, mà dựa vào thị trường dùng tiền thật để xác nhận đúng sai. Điều này biến cuộc chơi nội dung từ trò chơi lưu lượng thành một “đấu trường đánh giá”.

Tiếp nữa là tái cấu trúc mối quan hệ với khán giả

Trước đây, mô hình truyền thông là “hình phễu lưu lượng”: tiếp xúc → nhấp → đọc → chuyển đổi → hoàn tất. Người đọc xem xong rồi rời đi.

Thế hệ mới nên là “vòng khép kín ảnh hưởng”: đưa ra đánh giá → nhận xác minh → công khai phân tích lại → liên tục tối ưu. Mỗi lần đánh giá đều được ghi lại, kiểm chứng, và xác nhận bởi thị trường và khán giả. Đánh giá đúng sẽ nhận được sự tin tưởng cộng thêm, đánh giá sai sẽ được duy trì qua phân tích công khai. Khán giả không còn là “xem xong rồi đi” nữa, mà trở thành “người liên tục theo dõi để xác nhận”.

** Cuối cùng là định vị lại giá trị nội dung**

Trước đây, cạnh tranh truyền thông dựa vào “nhanh” — ai xuất hiện trước sẽ giành được lưu lượng. Nhưng giờ AI nhanh hơn con người rất nhiều, con đường này đã không còn khả thi.

Cơ hội thực sự nằm ở “sâu”. Không phải là kể lại “đã xảy ra chuyện gì”, mà là “điều này có ý nghĩa gì” hoặc “tiếp theo sẽ ra sao”. Người viết phải có khả năng nhìn thấu bề nổi để tìm ra vấn đề thực sự, và đưa ra dự đoán đủ rõ ràng, đủ táo bạo, đủ có thể xác minh. “Sâu” ở đây không phải là dài dòng, mà là đánh giá đủ mạnh mẽ. Người đọc không cần nhiều thông tin hơn, mà cần những “người đánh giá” giúp họ lọc thông tin và đưa ra quyết định.

Thế thì sao? Giá trị thực chất vẫn không đổi

Sự xuất hiện của các công cụ như Clawdbot khiến xu hướng AI từ “giúp bạn nghĩ” sang “thay bạn làm” trở thành hiện thực không thể đảo ngược.

Khi AI đã biết thực thi, giá trị cốt lõi của con người trở về chính bản chất: khả năng đánh giá xem điều gì thực sự đáng làm. Và sức cạnh tranh của truyền thông, sáng tạo cũng theo đó mà chuyển đổi — từ “khả năng sản xuất” sang “khả năng đánh giá”.

Trong mười năm qua, cuộc đua là ai làm được nhiều hơn, còn mười năm tới, cuộc đua là ai hiểu rõ hơn về việc “chọn”. Người trước dựa vào chăm chỉ và kỹ năng, người sau dựa vào nhận thức và tích lũy.

Là nhà sáng lập hoặc người làm nghề, câu hỏi tôi luôn suy nghĩ không phải là “AI có thể thay thế chúng ta không”, mà là “Sau khi những việc lặt vặt do AI đảm nhận, chúng ta có thể sáng tạo giá trị ở cấp cao hơn không”.

Khi AI giúp bạn sắp xếp dữ liệu, phân loại tài nguyên, theo dõi xu hướng, thì phần còn lại để làm gì? Tiếp tục đi làm những việc lặt vặt để lấp đầy thời gian, hay thực sự dành thời gian để suy nghĩ: nội dung nào thực sự đáng làm? Hướng đi nào thực sự đáng đầu tư? Đánh giá nào đủ sức thay đổi quyết định của người khác?

Câu trả lời này quyết định giá trị của bạn trong thời đại AI. Và giá trị đó ngày càng phụ thuộc vào hai điều: khả năng đánh giá của bạn, và khả năng khiến người khác tin tưởng vào đánh giá của bạn — tức là “ảnh hưởng” và “năng lực truyền thông” theo nghĩa rộng.

Quay trở lại bản chất của công việc truyền thông, bất kể thời đại thay đổi thế nào, nhiệm vụ của người làm vẫn luôn như cũ: hiểu thế giới, truyền tải giá trị. AI chỉ đảm nhận phần thực thi của “truyền tải”, còn “hiểu” và “đánh giá điều gì đáng truyền tải” vẫn là lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Và chính lợi thế này có thể sẽ trở nên càng có giá trị hơn.

Đây mới chính là bài toán thực sự của làn sóng AI lần này — không phải là công nghệ tiến bộ ra sao, mà là chúng ta, với tư cách con người, có thể tìm ra những việc chỉ con người mới làm được hay không.