Giá vàng tăng gấp 5 lần trong 20 năm, liệu trong thập kỷ tới nó có tiếp tục không?

Trong 20 năm qua, câu chuyện về vàng đã gây chú ý đặc biệt. Cách đây 20 năm, giá vàng dao động quanh mức hơn 1000 USD mỗi ounce, còn hiện tại đã vượt qua mốc 5000 USD, tăng hơn 150%. Thời gian này chứng kiến những biến động dữ dội của kinh tế toàn cầu — từ khủng hoảng tài chính 2008, đại dịch năm 2020, đến các rối loạn địa chính trị gần đây — vàng luôn đóng vai trò là tài sản trú ẩn an toàn. Nhưng câu hỏi đặt ra là, đà tăng này có còn tiếp tục không? Vàng thực sự phù hợp để đầu tư dài hạn hay chỉ là chơi sóng ngắn hạn?

Nhìn lại lịch sử vàng: So sánh giá 20 năm trước và ngày nay

Để hiểu giá trị đầu tư của vàng, cần phải mở rộng khung thời gian. Khoảng 20 năm trước, vào khoảng 2005-2006, giá vàng ở mức 500-600 USD mỗi ounce; trước khủng hoảng tài chính 2008, giá khoảng 800 USD; năm 2011, đạt đỉnh cao lịch sử 1921 USD. Đến năm 2019, giá vàng đã giảm về mức thấp 1200 USD. Giai đoạn “mười năm mất tích” này chính là thời kỳ nhiều nhà đầu tư thua lỗ.

Cho đến khi bắt đầu từ năm 2020, câu chuyện lại chuyển sang một trang mới. Chính sách nới lỏng tiền tệ quy mô lớn của Mỹ, toàn cầu in tiền ồ ạt, căng thẳng địa chính trị leo thang đã đẩy vàng từ mức 1200 USD lên gần 2000 USD vào đầu năm 2024, rồi đến tháng 2 năm 2026, giá đã ổn định trên 5000 USD, nhiều tổ chức dự báo cuối năm có thể thử thách mục tiêu 5500-6000 USD. Từ mức hơn 1000 USD của 20 năm trước đến nay trên 5000 USD, giá vàng đã tăng hơn 4-5 lần.

Đằng sau mức tăng này ẩn chứa những logic gì?

Phân tích 3 đợt tăng trưởng lớn của vàng: Quy luật của thị trường bò

Để dự đoán tương lai của vàng, trước hết cần hiểu quá khứ của nó. Kể từ khi hệ thống Bretton Woods sụp đổ năm 1971, vàng chính thức tham gia định giá thị trường, trong hơn nửa thế kỷ qua, vàng đã trải qua 3 đợt tăng trưởng mạnh mẽ.

Đợt tăng giá đầu tiên (1971-1980): Từ khủng hoảng niềm tin đến lạm phát vượt kiểm soát

Ngày 15/8/1971, Tổng thống Mỹ Nixon tuyên bố tháo liên kết giữa USD và vàng, hệ thống tiền tệ thế giới sụp đổ. Vàng thoát khỏi mức giá cố định 35 USD/ounce, mở ra kỷ nguyên định giá tự do trên thị trường. Trong vòng chín năm, vàng tăng lên 850 USD, tăng hơn 24 lần.

Đà tăng ban đầu xuất phát từ sự mất niềm tin vào USD — vì thị trường lo ngại USD có thể biến thành giấy lộn. Sau đó, khủng hoảng dầu mỏ, cách mạng Iran, Liên Xô xâm lược Afghanistan khiến rủi ro địa chính trị tăng cao, lạm phát leo thang hai chữ số. Nhà đầu tư đổ xô vào vàng chỉ vì một lý do: để bảo vệ của cải trong thời kỳ hỗn loạn.

Đến năm 1980, Chủ tịch Fed Paul Volcker quyết định tăng lãi suất mạnh, lãi suất vượt quá 20%, kiềm chế lạm phát. Vàng theo đó giảm 80%. Trong 20 năm tiếp theo, vàng rơi vào giai đoạn dài suy thoái, dao động quanh mức 200-300 USD. Đối với nhà đầu tư thời đó, vàng trở thành một tài sản nhàm chán.

Đợt tăng giá thứ hai (2001-2011): Khủng hoảng và chính sách nới lỏng phối hợp

Năm 2001, bong bóng dot-com vỡ, vàng bắt đầu từ mức thấp 250 USD. Trong vòng 10 năm, giá tăng lên đỉnh 1921 USD vào tháng 9/2011, tăng hơn 700%.

Ngòi nổ của đợt tăng này là sự kiện 11/9 — khiến thế giới nhận ra chiến tranh không thể biến mất, Mỹ bắt đầu cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu kéo dài 10 năm. Chi tiêu quân sự khổng lồ buộc chính phủ Mỹ hạ lãi suất, phát hành trái phiếu, thanh khoản tràn lan đẩy giá nhà đất lên cao, rồi cuối cùng bùng nổ khủng hoảng tài chính 2008. Để cứu thị trường, Fed thực hiện chính sách nới lỏng định lượng (QE) chưa từng có, giúp vàng duy trì đà tăng suốt một thập kỷ.

Năm 2011, khi khủng hoảng nợ châu Âu bùng phát, vàng chạm đỉnh cao nhất trong chu kỳ. Nhưng rồi, khi EU can thiệp và các ngân hàng trung ương bắt đầu rút QE, vàng bước vào giai đoạn dài suy thoái 8 năm, giảm hơn 45%.

Đợt tăng giá thứ ba (2019 đến nay): Cơn bão hoàn hảo của ngân hàng trung ương và địa chính trị

Đợt tăng giá mới nhất của vàng bắt đầu từ mức đáy 1200 USD năm 2019, đến nay đã vượt qua 5000 USD, tăng hơn 300%. Lần này, nhiều yếu tố cùng tác động:

Các ngân hàng trung ương toàn cầu bắt đầu tích trữ vàng quy mô lớn để đối phó với rủi ro mất giá USD. Sau đại dịch 2020, Mỹ in tiền điên cuồng, toàn cầu bơm tiền, thanh khoản dồi dào. Năm 2022, chiến tranh Nga-Ukraine, năm 2023, xung đột Israel-Palestine, khủng hoảng vùng biển đỏ liên tiếp đẩy nhu cầu vàng tăng cao. Đến năm 2024-2025, chính sách kinh tế Mỹ bất ổn, thị trường chứng khoán toàn cầu biến động mạnh, đồng USD yếu đi liên tục, vàng leo thang, liên tục phá các kỷ lục cũ.

Đến năm 2026, tình hình Trung Đông căng thẳng, tranh chấp thương mại leo thang, ngân hàng trung ương các nước tiếp tục mua vàng, đà tăng của vàng vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.

Mật mã của thị trường bò: Khủng hoảng tín dụng + Chính sách tiền tệ nới lỏng

Xem xét quá trình 3 đợt tăng giá, một quy luật dần lộ diện: Mỗi đợt tăng giá của vàng đều bắt đầu từ khủng hoảng tín dụng và chính sách tiền tệ nới lỏng.

Năm 1971, là sự mất niềm tin vào USD. Năm 2001, bắt đầu chu kỳ giảm lãi suất để cứu thị trường. Năm 2018, tín hiệu các ngân hàng trung ương chuyển sang chính sách ôn hòa. Trong mỗi đợt, vàng đều tích lũy đáy chậm rãi, rồi khi khủng hoảng bùng phát, giá tăng nhanh, cuối cùng dẫn đến bong bóng. Trung bình, các đợt tăng kéo dài 8-10 năm, mức tăng từ 7 đến 24 lần.

Kết thúc của thị trường bò thường là các chính sách thắt chặt mạnh mẽ — như năm 1980, với lãi suất cao kỷ lục, hay năm 2011, khi QE kết thúc. Trong quá trình đó, việc điều chỉnh giảm 20-30% là bình thường, miễn là không phá vỡ các mức hỗ trợ quan trọng như đường trung bình 200 tháng, thì xu hướng tăng vẫn tiếp tục.

Tuy nhiên, hiện tại, đợt tăng giá này đang đối mặt với thử thách chưa từng có: nợ công của các nền kinh tế lớn đã đạt mức cao kỷ lục, ngân hàng trung ương không còn nhiều dư địa để tăng lãi suất đột ngột như trước nữa. Chu kỳ thắt chặt rõ ràng, sạch sẽ, có thể sẽ không xuất hiện nữa.

Thay vào đó, vàng có thể sẽ dao động mạnh trong một vùng giá cao trong nhiều năm — gọi là “giai đoạn tích lũy đỉnh”. Chỉ khi xuất hiện một hệ thống tiền tệ toàn cầu mới, đáng tin cậy hơn, cùng với cấu trúc tín dụng mới, thị trường mới tin tưởng vào hệ thống tài chính, thì vàng mới thực sự hết vai trò trú ẩn dài hạn. Khi đó, niềm tin vào toàn bộ hệ thống tài chính sẽ phục hồi, ánh hào quang của vàng như tài sản trú ẩn mới thực sự sẽ phai nhạt.

Vàng có phù hợp để đầu tư không? Chìa khóa là nắm bắt chu kỳ

Việc vàng có đáng để đầu tư hay không phụ thuộc vào khung thời gian.

Từ năm 1971 đến nay, vàng đã tăng khoảng 145 lần, trong khi chỉ số Dow Jones từ 900 điểm lên gần 46.000 điểm, tăng khoảng 51 lần. Có vẻ như vàng vượt trội. Nhưng nếu kéo dài hơn gần 30 năm, lợi nhuận từ cổ phiếu còn cao hơn, còn vàng chỉ xếp thứ hai, trái phiếu xếp cuối cùng.

Vấn đề then chốt là: giá vàng chưa bao giờ tăng một cách đều đặn. Trong 20 năm 1980-2000, vàng gần như không biến động, quanh mức 200-300 USD. Nếu bạn đầu tư vàng trong giai đoạn đó và giữ dài hạn, không những không có lợi nhuận, còn bỏ lỡ cơ hội vì cổ phiếu tăng trưởng rất tốt trong cùng thời kỳ.

Vì vậy, vàng là một công cụ đầu tư tốt, nhưng phù hợp để chơi sóng hơn là giữ dài hạn đơn thuần. Đợt tăng giá của vàng thường đi kèm khủng hoảng vĩ mô (lạm phát vượt kiểm soát, xung đột địa chính trị, chính sách tiền tệ nới lỏng lớn), còn giai đoạn suy thoái kéo dài và nhàm chán. Nắm bắt đúng chu kỳ sẽ giúp bạn kiếm được lợi nhuận lớn, còn sai lầm sẽ phải chờ đợi nhiều năm.

Một điểm tích cực nữa là, do vàng là tài nguyên thiên nhiên, chi phí khai thác và độ khó ngày càng tăng theo thời gian. Dù đợt tăng kết thúc, giá vàng có thể giảm, nhưng đáy giá sẽ ngày càng cao hơn qua các chu kỳ. Điều này có nghĩa là, nhà đầu tư không cần lo sợ vàng sẽ rớt giá đến mức vô giá trị — các mức giá thấp trong quá khứ đang dần nâng cao qua từng thế hệ, là lý do dài hạn để lạc quan về vàng.

5 phương thức đầu tư vàng

Các hình thức đầu tư vàng rất đa dạng, phù hợp với khẩu vị rủi ro và chiến lược của từng nhà đầu tư, gồm:

1. Vàng vật chất

Mua trực tiếp vàng miếng hoặc trang sức. Ưu điểm là tính ẩn danh cao, có thể dùng làm trang sức. Nhược điểm là thanh khoản thấp, khó bảo quản.

2. Sổ tiết kiệm vàng

Chứng chỉ gửi vàng, có thể đổi lấy vàng thật hoặc gửi ngân hàng. Ưu điểm là dễ mang theo, dễ theo dõi. Nhược điểm là chênh lệch giá cao, không có lãi, phù hợp giữ dài hạn.

3. Quỹ ETF vàng

Tiện lợi hơn sổ tiết kiệm, thanh khoản cao, mua bán dễ dàng, trực tiếp sở hữu chứng khoán liên quan vàng. Nhược điểm là phí quản lý hàng năm, có thể ăn mòn lợi nhuận, đặc biệt khi thị trường không biến động lớn.

4. Hợp đồng tương lai vàng và CFD

Là công cụ phổ biến của nhà đầu tư nhỏ lẻ. Cả hợp đồng tương lai và CFD đều dùng ký quỹ, chi phí thấp, đặc biệt CFD linh hoạt hơn, tận dụng vốn tốt hơn. Nếu chơi sóng ngắn hạn, chọn hợp đồng tương lai hoặc CFD sẽ hiệu quả hơn.

Ưu điểm của CFD là thời gian giao dịch linh hoạt, yêu cầu vốn thấp, chỉ cần bỏ ra số tiền nhỏ để bắt đầu. Ví dụ, nền tảng phổ biến cho phép đòn bẩy tối đa 1:100, khối lượng giao dịch nhỏ nhất 0.01 lot, vốn tối thiểu chỉ 50 USD, hỗ trợ T+0, thực thi nhanh trong mili giây. Các nền tảng này thường cung cấp biểu đồ trực tiếp, lịch kinh tế, dự báo của chuyên gia, giúp nhà đầu tư thiết lập điểm chốt lời, cắt lỗ.

5. Quỹ đầu tư vàng

Đầu tư qua quỹ, phân bổ vào rổ các tài sản liên quan vàng, giúp giảm rủi ro, phù hợp với nhà đầu tư không thích rủi ro cao.

Vàng so với cổ phiếu và trái phiếu: Chiến lược phân bổ tài sản thông minh

Ba loại tài sản này có nguồn sinh lợi khác nhau, độ khó đầu tư cũng khác biệt:

• Vàng sinh lợi từ biến động giá, không sinh lãi, nên thời điểm mua bán cực kỳ quan trọng.
• Trái phiếu sinh lợi từ lãi suất, cần tích lũy thêm số lượng để tăng thu nhập, còn phải dựa vào chính sách của ngân hàng trung ương.
• Cổ phiếu sinh lợi từ tăng trưởng doanh nghiệp, chỉ cần chọn đúng công ty, giữ lâu dài.

Xếp theo độ khó đầu tư: Trái phiếu dễ nhất, vàng trung bình, cổ phiếu khó nhất.

Chiến lược chính là: Trong giai đoạn tăng trưởng kinh tế, ưu tiên cổ phiếu; trong suy thoái, tăng tỷ trọng vàng. Khi kinh tế tốt, lợi nhuận doanh nghiệp tăng, cổ phiếu dễ hút vốn, còn vàng và trái phiếu sẽ kém hấp dẫn hơn. Ngược lại, khi kinh tế xấu đi, vàng và trái phiếu trở thành nơi trú ẩn an toàn.

Cách an toàn hơn là phân bổ hợp lý theo khẩu vị rủi ro của từng người, giữ một tỷ lệ hợp lý giữa cổ phiếu, trái phiếu và vàng. Trong thị trường biến động nhanh, dễ bùng nổ xung đột địa chính trị, việc nắm giữ đa dạng tài sản giúp giảm thiểu rủi ro của từng loại, làm danh mục đầu tư ổn định hơn.

Gợi ý thực chiến để nắm bắt chu kỳ vàng

Dựa trên diễn biến của vàng trong 20-50 năm qua, nhà đầu tư cần ghi nhớ các nguyên tắc sau:

Thứ nhất, nhận diện tín hiệu thị trường bò của vàng. Khi hệ thống tín dụng xuất hiện những rạn nứt rõ ràng, ngân hàng trung ương bắt đầu nới lỏng, rủi ro địa chính trị tăng cao, đó chính là thời điểm vàng đáng để phân bổ.

Thứ hai, chơi sóng ngắn hạn hiệu quả hơn giữ dài hạn. Vàng không phải là loại tài sản mua rồi để đó, nắm bắt đúng đỉnh đáy của đợt tăng hoặc giảm sẽ mang lại lợi nhuận vượt xa trái phiếu hay đa số cổ phiếu.

Thứ ba, đáy giá ngày càng cao. Dù vàng có thể điều chỉnh giảm, nhưng các mức thấp của các chu kỳ suy thoái đều cao hơn trước, đó là lý do để lạc quan dài hạn.

Thứ tư, phân bổ đa dạng để giảm rủi ro. Không nên đặt hết trứng vào một giỏ, kết hợp cổ phiếu, trái phiếu, vàng giúp cân bằng danh mục, ứng phó mọi tình huống.

Liệu trong 50 năm tới, vàng có tiếp tục tăng như quá khứ? Không ai có thể đảm bảo. Nhưng nếu bạn hiểu quy luật của thị trường bò của vàng, nắm bắt chu kỳ, dù không thể dự đoán chính xác tương lai, vẫn có thể kiếm lợi từ các sóng của vàng. Đó chính là đỉnh cao của đầu tư vàng.