Casey Reas về Nghệ Thuật Sinh Tạo: Làm thế nào mã trở thành ngôn ngữ, và tại sao cộng đồng lại quan trọng nhất

Khi Casey Reas bắt đầu khám phá nghệ thuật sinh tạo vào khoảng năm 2001, lĩnh vực này còn sôi động nhưng rất thân mật—một nhóm nhỏ các người thực hành tận tâm rải rác khắp thế giới, chia sẻ khám phá trực tuyến với vài người bạn đồng hành. Nhiều thập kỷ sau, cảnh quan đã biến đổi mạnh mẽ. Những gì từng là một sở thích ngách nay đã trở thành một hệ sinh thái phát triển rực rỡ gồm hàng nghìn nhà sáng tạo, nhà lý thuyết và người đam mê hoạt động. Reas, một nghệ sĩ sinh tạo tiên phong và đồng sáng lập Processing, đã đóng vai trò trung tâm trong quá trình này, chứng kiến và định hình cách nghệ thuật dựa trên mã được tạo ra, giảng dạy và trải nghiệm bởi khán giả toàn cầu.

Từ Ngầm Tối đến Phổ Thông: Hành Trình Nghệ Thuật Sinh Tạo của Casey Reas

Sự chuyển đổi từ 2001 đến nay có thể coi là bước ngoặt quan trọng nhất trong lịch sử nghệ thuật kỹ thuật số. Những ngày đầu, chỉ có một số ít người trong mỗi khu vực thực sự tham gia vào hoạt động này. Ngày nay, hàng chục nghìn nhà sáng tạo năng động tích cực tham gia nghệ thuật sinh tạo. Khoảnh khắc quyết định đến vào khoảng năm 2021, khi các nền tảng NFT tạo ra cơ chế thị trường chưa từng có và tăng cường khả năng tiếp cận cho loại hình nghệ thuật này. Điều xảy ra không chỉ là dòng vốn đổ vào mà còn là sự hội tụ của các cộng đồng—những người thực hành dày dạn hai thập kỷ trở lại lĩnh vực với nhiệt huyết mới, trong khi làn sóng người mới mang đến góc nhìn và khả năng mới mẻ.

Casey Reas nhận thấy rõ sự va chạm giữa cũ và mới này với một cái nhìn sâu sắc đặc biệt. Các nhà kỳ cựu đã âm thầm phát triển kỹ năng của mình trong nhiều năm, nay trở lại cuộc trò chuyện đúng vào thời điểm các nhóm mới hoàn toàn lần đầu tiên khám phá tư duy thuật toán. Điều này tạo ra một sự tổng hợp chưa từng có: kỹ sư bắt đầu nhận thức nghệ thuật như một biểu đạt hợp lệ của thực hành kỹ thuật của họ, trong khi các nghệ sĩ mở rộng sang lập trình và hệ thống tính toán. Kết quả không chỉ là sự tăng trưởng mà còn là sự giao thoa chân thực giữa các lĩnh vực và ý tưởng.

Processing như Triết Lý: Tái Tưởng Tượng Cách Nghệ Sĩ Suy Nghĩ Qua Mã

Để hiểu ảnh hưởng của Casey Reas đối với nghệ thuật kỹ thuật số đương đại, cần quay trở lại Processing—môi trường lập trình mà ông đồng sáng lập vào khoảng năm 2001. Processing không chỉ là một ngôn ngữ lập trình khác; nó là một tuyên ngôn triết lý về thực hành nghệ thuật. Môi trường này được thiết kế đặc biệt để làm cho tư duy tính toán trở nên dễ tiếp cận với các nhà sáng tạo thị giác, cho phép nghệ sĩ tạo ra hình ảnh ngay từ lần viết mã đầu tiên, thay vì xem lập trình như một điều kiện tiên quyết để làm nghệ thuật.

Cách tiếp cận này đảo ngược phương pháp giảng dạy truyền thống. Thay vì học toán học và logic trừu tượng trước, rồi sau đó áp dụng chúng vào tác phẩm sáng tạo, nghệ sĩ tiếp xúc với mã như một phương tiện trực tiếp, hình ảnh và sinh tạo. Đối với những người đã quen với tư duy hệ thống và thuật toán—một phương pháp làm việc mà các nghệ sĩ đã sử dụng hàng thế kỷ—Processing cung cấp một cầu nối tự nhiên. Nó hợp pháp hóa ý niệm rằng mã có thể là một chất liệu nghệ thuật, không khác gì sơn, phim hoặc điêu khắc trong khả năng biểu đạt của nó.

Ý nghĩa của Processing không nằm ở các thông số kỹ thuật của nó mà ở sự cho phép về mặt văn hóa. Bằng cách tạo ra một môi trường phản hồi hình ảnh tức thì, Reas và các cộng sự đã mời gọi một thế hệ nghệ sĩ suy nghĩ theo quy trình và thuật toán mà không cần đào tạo dài hạn về khoa học máy tính. Sự dân chủ hóa sáng tạo tính toán này trở thành nền tảng cho sự bùng nổ của nghệ thuật sinh tạo sau này.

Dạy Học Các Nguyên Tắc Cơ Bản: Tầm Nhìn Giáo Dục của Casey Reas

Khi được hỏi làm thế nào ông duy trì sự đam mê với các công nghệ mới nổi dù làm việc trong một lĩnh vực luôn đổi thay nhanh chóng, Casey Reas đưa ra câu trả lời phản trực giác: ông tập trung có chủ đích vào nguyên tắc cơ bản. Thay vì chạy theo các công cụ hoặc nền tảng mới nhất, việc giảng dạy của ông tại các chương trình như MFA UCLA nhấn mạnh các khái niệm cốt lõi đã ổn định qua nhiều thập kỷ. Logic đằng sau các nguyên tắc này giúp nghệ sĩ nhanh chóng tiếp thu các công nghệ mới khi chúng xuất hiện.

Triết lý này vượt ra ngoài hướng dẫn kỹ thuật. Reas nhận thấy rằng việc giảng dạy chính là cách ông luôn đứng ở tuyến đầu của ý tưởng. Các sinh viên—bao gồm các sinh viên cao học và người hướng dẫn trong nhiều chương trình—liên tục giới thiệu các góc nhìn mới về khả năng biểu đạt của mã và cách các hệ thống sinh tạo có thể mở rộng giới hạn của thực hành nghệ thuật. Làm việc với các nhà sáng tạo mới nổi, Reas chứng kiến lĩnh vực không ngừng tự định nghĩa lại chính mình. Trong khi các kỳ cựu có thể dựa vào những giả định đã được thiết lập về nghệ thuật sinh tạo là gì và có thể làm gì, những người mới đẩy sâu vào các vùng đất chưa được khám phá, làm phong phú các thực hành hiện có và đề xuất những hướng đi hoàn toàn mới.

Sự trao đổi giữa các thế hệ này nhấn mạnh điều mà Reas luôn nhấn mạnh: thế giới cần ý tưởng hơn là công nghệ. Tiến bộ công nghệ xảy ra bất kể; điểm khác biệt của các thời kỳ chính là trí tưởng tượng khái niệm định hình cách dụng cụ được sử dụng và mục đích của chúng.

Mã như Ngôn Ngữ: Kiến Trúc Cảm Xúc của Thuật Toán

Có lẽ luận điểm gây tranh cãi nhất mà Casey Reas đưa ra liên quan đến cảm xúc trong nghệ thuật dựa trên mã. Nhiều người cho rằng tác phẩm trừu tượng—đặc biệt là tác phẩm do hệ thống thuật toán sinh ra—chiếm lĩnh một khoảng trống cảm xúc, một lĩnh vực của lý trí thuần túy tách rời cảm xúc con người. Reas trực tiếp phản bác giả định này.

Ông cho rằng, mã về cơ bản là một ngôn ngữ. Giống như tiếng Anh viết, có thể dùng để tạo ra các tài liệu pháp lý, thơ ca, tiểu thuyết, mã có thể biểu đạt các vùng cảm xúc và khái niệm hoàn toàn khác nhau. Phương tiện này trung lập; khả năng biểu đạt của nó hoàn toàn phụ thuộc vào ý định và tầm nhìn của người sáng tạo. Một lập trình viên có thể viết mã cảm thấy lạnh lẽo, máy móc, xa cách. Người khác có thể khai thác cùng ngôn ngữ đó để tạo ra tác phẩm đầy cảm xúc sâu sắc. Sự khác biệt không nằm ở phương tiện mà ở ý thức và ý tưởng mà nghệ sĩ chọn truyền tải.

Reas dẫn ví dụ của Mark Rothko như một minh chứng. Tranh của Rothko trừu tượng, hoàn toàn phi hình tượng, nhưng người xem khi ngồi với tác phẩm của ông cảm nhận được sự cộng hưởng cảm xúc mãnh liệt. Điều này không xảy ra vì tranh mô tả các chủ đề dễ nhận biết, mà vì người xem tiếp cận tác phẩm với sự mở lòng, để cường độ thị giác thấm sâu vào ý thức và thể xác của họ. Nghệ thuật dựa trên mã cũng hoạt động tương tự. Phương tiện—dù là tranh trừu tượng hay hệ thống thuật toán—không quyết định phản ứng cảm xúc; mà là sự sẵn lòng của người xem để tham gia sâu sắc, kết hợp với ý định truyền đạt của nghệ sĩ qua hình thức và cấu trúc, tạo ra trải nghiệm cảm xúc.

Cái nhìn này thay đổi toàn bộ câu hỏi về nghệ thuật và công nghệ. Nếu mã là ngôn ngữ, thì nghệ thuật sinh tạo không phải là một đổi mới công nghệ mà là một phần tiếp nối của biểu đạt nghệ thuật—một loại hình sử dụng các giới hạn và cơ chế hình thức khác nhau để khám phá bố cục, màu sắc, chuyển động và ý nghĩa.

Cộng Đồng Như Hạ Tầng: Casey Reas và Mô Hình Feral File

Ngoài thực hành cá nhân và giảng dạy, Casey Reas còn đóng vai trò quan trọng trong việc hình dung cách cộng đồng nghệ thuật sinh tạo hoạt động và phát triển. Sự hợp tác của ông với Feral File thể hiện một triết lý tuyển chọn đặc biệt: thay vì tổ chức triển lãm theo kiểu từ trên xuống, Feral File mời các nhà tuyển chọn uy tín xây dựng ý tưởng và chọn nghệ sĩ. Khi tầm nhìn tuyển chọn rõ ràng và hấp dẫn, các nhà tuyển chọn trở thành những nhân vật kết nối, liên kết các nghệ sĩ với nhau, thúc đẩy cộng đồng thực sự xung quanh các triển lãm chung.

Mô hình này tạo ra một dạng hợp tác nghệ thuật sinh tạo đặc biệt—một ảnh hưởng sâu sắc đến cách các nghệ sĩ tham gia phát triển tác phẩm của mình. Triển lãm trở thành hơn cả một nơi trưng bày; nó trở thành một nút trong mạng lưới, nơi các nghệ sĩ tìm thấy cộng tác viên, đồng nghiệp, ảnh hưởng và đôi khi là khán giả quan trọng nhất của họ. Cộng đồng, trong cách này, không phải là thứ phụ trợ cho sáng tạo nghệ thuật mà chính là hạ tầng định hình khả năng sáng tạo.

Sóng và Sự Bền Vững: Tương Lai Bền Vững của Nghệ Thuật Kỹ Thuật Số

Trong suy nghĩ về hành trình của nghệ thuật sinh tạo và kỹ thuật số, Casey Reas dùng hình tượng sóng. Những năm 1960 chứng kiến làn sóng quan tâm mãnh liệt đến nghệ thuật cybernetic và sự hòa quyện giữa nghệ thuật và công nghệ. Làn sóng đó rồi lặng đi. Những năm cuối 1990 và đầu 2000, với sự xuất hiện của World Wide Web, lại tạo ra một làn sóng khác. Một lần nữa, sự nhiệt huyết lên xuống. Hiện tại, ông cho rằng, lĩnh vực này đang trải qua một làn sóng nữa—được thúc đẩy bởi các nền tảng NFT và sự quan tâm rộng rãi của văn hóa đối với sáng tạo kỹ thuật số.

Sóng là điều tất yếu, Reas nhận thấy, và chúng tất yếu biến đổi mọi thứ. Tuy nhiên, từ góc nhìn của nghệ sĩ, sóng ít quan trọng hơn cam kết của họ với công việc. Dù thị trường có phát triển hay không, dù các tổ chức có dành nguồn lực và chú ý hay không, những nghệ sĩ thực sự quan tâm đến thực hành của mình vẫn kiên trì. Họ sáng tạo không vì sự xác nhận bên ngoài mà vì sáng tạo gắn liền với danh tính và đam mê của họ. Khi làn sóng hiện tại chắc chắn sẽ lên cao rồi xuống thấp, ông gợi ý, cộng đồng nghệ thuật sẽ có vị trí tốt hơn bao giờ hết để duy trì và phát triển lĩnh vực này một cách độc lập.

Ý Nghĩa của Marfa: Casey Reas Nhìn Nhận Cộng Đồng và Thời Gian

Khi suy nghĩ về ý nghĩa của việc tham dự sự kiện Marfa của Art Blocks, Casey Reas nhấn mạnh không phải các tác phẩm hay các phát triển thị trường, mà là sự hiện diện rõ ràng của năng lượng hợp tác. Trong nhiều thập kỷ, ông sáng tạo một cách yên lặng, tận tâm. Những sự kiện năm 2021 đã biến đổi cuộc sống của vô số nghệ sĩ—đó là một thời kỳ bùng nổ, đúng vậy, nhưng quan trọng hơn, là một thời kỳ kết nối cá nhân chưa từng có và hình thành cộng đồng. Marfa, theo nghĩa này, tượng trưng cho sự gắn kết và năng lượng lan tỏa mà sáng tạo tập thể mang lại.

Ý nghĩa đặc biệt của khoảnh khắc này không chỉ nằm ở sự mới mẻ mà còn ở việc chứng minh rằng nghệ thuật kỹ thuật số có thể duy trì cộng đồng phát triển dựa trên mục đích chung thực sự chứ không chỉ dựa vào đầu cơ. Như sự nghiệp và triết lý của Casey Reas cho thấy, tương lai của nghệ thuật sinh tạo phụ thuộc ít hơn vào những đổi mới công nghệ tiếp theo và nhiều hơn vào việc cộng đồng vẫn tiếp tục tìm thấy giá trị trong tư duy thuật toán, mã như ngôn ngữ, và khả năng sáng tạo bền bỉ của con người.