Tại sao tăng trưởng nhu cầu dầu mỏ vẫn là yếu tố then chốt để cân bằng áp lực thị trường

Thị trường dầu mỏ toàn cầu đang đối mặt với một nghịch lý khó giải thích đơn giản. Trong khi các dự báo của ngành công nghiệp cho rằng tình trạng dư cung sẽ kéo dài đến năm 2026, thì mức độ thực tế của dư thừa này vẫn còn gây tranh cãi. Dữ liệu gần đây từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho thấy nhu cầu dầu mỏ đang tăng tốc nhanh hơn dự kiến trước đó, nhưng sự tăng trưởng này chưa ngăn được áp lực giảm giá dầu thô tiếp tục duy trì. Hiểu rõ cách các lực lượng đối lập này tương tác là điều cần thiết cho bất kỳ ai theo dõi thị trường năng lượng.

Mismatch cung cầu: Những gì dữ liệu gần đây tiết lộ về dự báo nhu cầu dầu mỏ

Các dự báo ban đầu đã tính toán sai khả năng phục hồi của nhu cầu dầu mỏ. Các đánh giá mới nhất của IEA dự đoán rằng nhu cầu dầu toàn cầu sẽ tăng thêm 930.000 thùng mỗi ngày vào năm 2026, so với mức ước tính 850.000 thùng/ngày của năm 2025 — một điều chỉnh tăng đáng kể. Sự tăng tốc này phản ánh hai diễn biến chính: sự phục hồi kinh tế toàn cầu sau các gián đoạn thương mại trước đó và môi trường giá cả kích thích tiêu thụ mặc dù ngành dự báo yếu.

Tuy nhiên, có một điều nghịch lý ở đây: mặc dù nhu cầu dầu thể hiện sức mạnh, xu hướng sản xuất lại cho thấy một câu chuyện khác. Sản lượng dầu toàn cầu đã giảm đáng kể trong quý cuối cùng của năm 2025, giảm 350.000 thùng/ngày chỉ riêng tháng 12. Sản lượng 107,4 triệu thùng/ngày tháng trước giảm 1,6 triệu thùng so với đỉnh tháng 9 năm 2025, cho thấy sự yếu kém kéo dài trong sản xuất suốt quý. Những chuyển động mâu thuẫn này — nhu cầu dầu tăng trong khi sản lượng giảm — về lý thuyết sẽ hỗ trợ giá, nhưng lượng tồn kho toàn cầu tích tụ lại cho thấy điều ngược lại.

Trong năm 2025, lượng tồn kho đã tích lũy khoảng 470 triệu thùng, tương đương khoảng 1,3 triệu thùng bổ sung mỗi ngày vào kho chứa. Sự tích tụ này duy trì áp lực giảm giá, hiện đang giao dịch thấp hơn khoảng 16% so với cùng kỳ năm ngoái. Các ước tính về nhu cầu cũng khác nhau tùy theo dự báo: Ngân hàng Thế giới dự đoán nhu cầu hàng ngày vào cuối năm 2025 nằm trong khoảng 103,8 đến 104,5 triệu thùng, trong khi dữ liệu thay thế cho thấy nhu cầu có thể đã đạt 105,5 triệu thùng/ngày.

Động lực sản xuất và cơ chế phản ứng cung

Ngành dầu mỏ hoạt động dựa trên các động lực rõ ràng. Giá thấp hơn làm giảm lợi nhuận, khiến các nhà sản xuất điều chỉnh giảm sản lượng — điều đã bắt đầu rõ ràng trong các đợt giảm sản xuất gần đây. Khi nhu cầu dầu tiếp tục theo đà dự kiến tăng trưởng, việc điều chỉnh giảm sản lượng này sẽ dần loại bỏ lượng dự trữ hiện tại. IEA ước tính rằng cung dầu toàn cầu đã mở rộng thêm 3 triệu thùng/ngày trong năm 2025, nhưng tốc độ tăng trưởng này đang chịu áp lực chậm lại khi thị trường ngày càng thắt chặt.

Cơ chế tự điều chỉnh này dường như là điều tất yếu, mặc dù tốc độ của nó vẫn còn chưa rõ ràng. Các nhà sản xuất theo dõi tín hiệu giá yếu đã bắt đầu điều chỉnh phân bổ vốn và lịch trình sản xuất giảm xuống. Khi nhu cầu dầu tăng mà không đi kèm với tăng trưởng cung ứng tương ứng, quá trình cân bằng lại thị trường sẽ tự nhiên diễn ra nhanh hơn.

Cắt giảm sản lượng và dự trữ dự phòng: Lập luận phản biện của OPEC về dư cung

OPEC liên tục phản đối câu chuyện dư cung phổ biến, cho rằng dư thừa hiện tại nhỏ hơn nhiều so với cách mô tả của IEA và rằng khả năng chuyển sang trạng thái thiếu cung ngày càng rõ ràng hơn. Amin Nasser, CEO của Aramco, nhấn mạnh mối lo này tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, nhấn mạnh tính mong manh của khả năng dự trữ sản xuất hiện tại.

“Khả năng dự trữ hiện tại chỉ ở mức 2,5%, trong khi chúng tôi cần tối thiểu 3% để đảm bảo ổn định thị trường,” Nasser nói. “Nếu các thành viên OPEC+ tiếp tục nới lỏng hạn chế sản xuất, khả năng dự trữ sẽ thu hẹp hơn nữa, tạo ra rủi ro cao hơn cần được chú ý cẩn thận.” Quan điểm này phản ánh tính toán chiến lược của OPEC rằng các lượng dự trữ hiện tại mỏng hơn so với hiểu biết phổ biến.

Các quan chức OPEC+ vẫn tự tin rằng thị trường sẽ tự điều chỉnh khi nhu cầu dầu mạnh hơn dần hấp thụ lượng cung dư thừa. Tuy nhiên, họ cảnh báo rằng nếu không có khả năng dự trữ sản xuất dự phòng đủ lớn, tăng trưởng nhu cầu có thể nhanh chóng đảo ngược điều kiện thị trường thành tình trạng thiếu hụt nếu cung không theo kịp.

Những rủi ro tiềm ẩn trong cuộc chiến dự báo thị trường

Các nhà quan sát thường bỏ qua rằng nhiều bên đều có lợi ích mạnh mẽ trong việc định hình nhận thức thị trường. Trong khi OPEC tự nhiên muốn giảm thiểu câu chuyện dư thừa, thì IEA cũng có lợi khi nhấn mạnh các tuyên bố về dư cung, sử dụng các dự báo này như bằng chứng cho sự yếu kém của nhu cầu dầu mỏ trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Mối quan tâm này đã bị chỉ trích từ các nhà hoạch định chính sách Mỹ, trong đó Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cảnh báo rằng nguồn tài trợ của Mỹ cho IEA có thể bị đình chỉ nếu các dự báo của tổ chức này lệch xa khỏi thực tế thị trường.

Sau đó, IEA đã điều chỉnh lại Báo cáo Triển vọng Năng lượng Thế giới 2025, thừa nhận rằng không có dấu hiệu nào cho thấy đỉnh nhu cầu dầu hoặc khí đốt sẽ sớm xuất hiện. Những điều chỉnh này làm nổi bật một thực tế quan trọng: ngay cả các tổ chức dự báo uy tín nhất cũng có thể hiểu sai các yếu tố cơ bản của thị trường, và các dự báo của họ vẫn có thể được điều chỉnh lại đáng kể.

Các sự kiện gần đây nhấn mạnh tính không thể đoán trước này. Khi các gián đoạn sản xuất tại Kazakhstan xảy ra, giá dầu thô đã tăng mạnh — nhắc nhở rằng lượng dự trữ cung giả định có thể biến mất đột ngột, khiến các nhà tham gia thị trường phải vội vàng đánh giá lại tình hình. Trong thị trường năng lượng, việc vận hành với sự chắc chắn tuyệt đối là điều không thể. Việc định vị chiến lược đòi hỏi phải liên tục cảnh giác về xu hướng nhu cầu dầu, mức dự trữ dự phòng và sự cân bằng phức tạp giữa các động lực sản xuất và tăng trưởng tiêu thụ.

Con đường phía trước phụ thuộc ít hơn vào sự đồng thuận của các chuyên gia và nhiều hơn vào cách các thị trường phản ứng với thực tế đang diễn ra về nhu cầu dầu tăng mạnh trong bối cảnh hạn chế dự trữ dự phòng.