Những gì người Iran được kể về chiến tranh

36 phút trước

Chia sẻLưu

Reha Kansara, Đơn vị Thông tin Sai lệch Toàn cầu của BBC và

Soroush Negahdari, Giám sát BBC

Chia sẻLưu

Xem: Cách truyền thông nhà nước Iran mô tả cái chết của Khamenei

Các báo cáo đầu tiên xuất hiện trên màn hình nước ngoài, ngoài tầm với của phần lớn người Iran. Vào ngày 28 tháng 2, Thủ tướng Benjamin Netanyahu nói có “dấu hiệu rằng bạo chúa đã không còn nữa,” ám chỉ rằng Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei đã bị tiêu diệt trong một cuộc tấn công chung của Mỹ-Israel. Tuy nhiên, người Iran xem truyền hình nhà nước lại gặp phải sự im lặng.

Các quan chức chính phủ không xác nhận cũng không phủ nhận cái chết của Khamenei. Trên một trong các kênh của đài truyền hình nhà nước, IRTV3, một người dẫn chương trình đã kêu gọi khán giả “tin tưởng” ông và “thông tin mới nhất” mà chính phủ có. Ông bác bỏ tin về cái chết của Khamenei là “tin đồn vô căn cứ”, sẽ “sớm được làm rõ.”

Phải đến sáng hôm sau, truyền thông nhà nước Iran mới đưa tin về cái chết của Khamenei, vài giờ sau khi Tổng thống Trump công khai thông báo trên mạng xã hội.

Kể từ khi bắt đầu chiến tranh, được cho là đã khiến hơn 1.200 người thiệt mạng ở Iran và lan rộng đến Lebanon và các quốc gia Arab vùng Vịnh, truyền thông nhà nước Iran đã pha trộn giữa sự thật và hư cấu, trình bày một phiên bản chính thức của sự kiện cho khán giả trong nước.

Mặc dù hàng triệu người Iran theo dõi các kênh truyền hình vệ tinh tiếng Ba Tư của nước ngoài, việc tiếp cận thông tin độc lập vẫn gặp nhiều khó khăn. Các đợt cắt mạng, kiểm duyệt và hạn chế các kênh truyền thông khiến người Iran phần lớn bị cắt đứt khỏi thế giới bên ngoài trong thời gian bất ổn và xung đột.

BBC đã theo dõi tuần đầu tiên đưa tin về chiến tranh của truyền thông nhà nước Iran và nhận thấy họ tập trung vào việc đưa tin về nỗi đau của dân thường, kêu gọi trả đũa “kẻ thù”, thúc đẩy lòng trung thành của công chúng với Cộng hòa Hồi giáo, trong khi ít chú ý đến các cơ sở quân sự và chính phủ bị Israel và Mỹ tấn công.

Chúng tôi cũng phát hiện các ví dụ về thông tin sai lệch.

Hệ thống truyền thông của Iran

IRTV

Một người dẫn chương trình của một đài truyền hình nhà nước Iran đã khóc khi thông báo về cái chết của Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei

Theo tổ chức giám sát truyền thông Reporters Without Borders, Iran là một trong những quốc gia đàn áp tự do báo chí nhất thế giới.

Kể từ cuộc cách mạng năm 1979 khi Cộng hòa Hồi giáo Iran được thành lập, tất cả các phương tiện truyền thông đều hoạt động dưới các hạn chế nghiêm ngặt. Hầu hết các đài truyền hình và báo chí phương Tây cũng như các kênh tiếng Ba Tư, bao gồm BBC Persian, đều bị cấm đưa tin từ trong nước.

Mặc dù các nền tảng chính của chế độ là truyền hình và phát thanh, họ cũng hoạt động trực tuyến – qua các trang web tin tức và các mạng xã hội như Instagram, Telegram, và X. Việc truy cập các nền tảng này từ trong Iran thường yêu cầu sử dụng mạng riêng ảo (VPN).

Hệ thống truyền thông của họ đã trở thành nguồn thông tin chính cho người dân trong nước, đặc biệt khi internet bị cắt.

“Họ có một câu chuyện mà họ đang đẩy mạnh,” Mahsa Alimardani, từ tổ chức nhân quyền Witness, nói. “Đó là họ khá chiến thắng và quân đội của họ rất mạnh.”

Nhiều đài truyền hình nhà nước Iran đã đưa tin rằng lực lượng Iran đã giết hoặc làm bị thương hàng trăm quân Mỹ, làm phóng đại số lượng thương vong của kẻ thù.

Vào ngày 3 tháng 3, hãng tin Tasnim, một cơ quan tin tức bán chính thức liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đưa tin rằng 650 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng trong hai ngày đầu của chiến tranh. Họ trích dẫn một phát ngôn viên của IRGC.

Thông tin này đã được các hãng tin toàn cầu từ các quốc gia như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ và Nigeria đăng tải.

Vào thời điểm đó, Lầu Năm Góc đã xác nhận cái chết của sáu binh sĩ Mỹ. Ngày 13 tháng 3, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ xác nhận thêm bảy quân nhân Mỹ đã thiệt mạng.

Làm méo mó thực tế

Video do AI tạo ra về một tòa nhà cao tầng cháy ở Bahrain đã được đài truyền hình nhà nước Iran chia sẻ

Công nghệ mới cũng đang giúp truyền thông nhà nước đẩy mạnh tuyên truyền.

Trong một bài đăng trên Facebook, sau này đã bị xóa, đài truyền hình tiếng Anh do nhà nước điều hành, Press TV, đã chia sẻ một video về một tòa nhà đang cháy, khói bốc lên cao.

“Khói bốc lên từ một tòa nhà cao tầng ở Bahrain sau cuộc tấn công của Iran,” mô tả.

Tuy nhiên, một cuộc kiểm tra kỹ lưỡng cho thấy các chi tiết bất thường trong video, như hai chiếc xe dường như hòa làm một – dấu hiệu cho thấy video này là giả, do AI tạo ra.

“Trong khi việc sử dụng nội dung do AI tạo ra trong tuyên truyền chiến tranh chắc chắn không mới, việc các phương tiện truyền thông nhà nước lớn, thậm chí những nơi không nổi tiếng về trung thực, sử dụng các bản giả mạo AI là điều đáng chú ý,” Brett Schafer, giám đốc cao cấp của Viện Đối thoại Chiến lược (Institute of Strategic Dialogue) có trụ sở tại Anh, nói. “Việc truyền thông nhà nước Iran lặp đi lặp lại việc sử dụng deepfake cho thấy đây là một đặc điểm trong báo cáo chiến tranh của họ chứ không phải lỗi.”

Giống như phần lớn nội dung AI về chiến tranh tràn lan trên mạng xã hội, chưa rõ ai đã tạo ra và xuất phát từ đâu. Tuy nhiên, kể từ khi chiến tranh bắt đầu, BBC đã thấy các ví dụ khác về hình ảnh AI do các cơ quan chính phủ chia sẻ để thúc đẩy câu chuyện của họ. Phần lớn các hình ảnh này mang tính siêu phi thực tế và nhằm tôn vinh hơn là gây hiểu lầm.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng thường xuyên chia sẻ các hình ảnh hoặc video do AI tạo ra nhằm tôn vinh. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gần đây đã đăng trên Instagram một hình ảnh AI mô tả ông, Trump và Thủ tướng Winston Churchill trong tư thế chiến thắng. Bài đăng này được một hãng tin đưa lên qua tính năng hợp tác của nền tảng mạng xã hội.

Những mẩu sự thật

Trung tâm Báo chí Iran/AFP qua Getty Images

Bức ảnh chụp từ trên cao do Trung tâm Báo chí Iran phát hành cho thấy những người đưa tang đang đào mộ trong lễ tang của các trẻ em thiệt mạng trong vụ tấn công vào trường học

Lịch sử của Iran trong việc cung cấp những mẩu sự thật xen lẫn thông tin sai lệch đã gieo rắc nghi ngờ trong nhiều nhà phê bình về chế độ trong và ngoài nước.

Khi truyền thông nhà nước Iran đưa tin ngày 3 tháng 3 rằng hơn 160 trẻ em và nhân viên đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công vào trường học – mà các chuyên gia độc lập cho rằng có thể là một chiến dịch của Mỹ nhằm vào một căn cứ quân sự gần đó – họ cũng chia sẻ một bức ảnh chụp từ trên cao về một đám tang tập thể.

Những đối lập với chính phủ cho rằng đám tang này do AI tạo ra. Nhưng hình ảnh là thật. Chúng tôi đã xác định vị trí của nó tại một nghĩa trang cách trường học khoảng 3,7 km (2,3 dặm), xác nhận rằng các cây cối, bố cục đường phố và một tòa nhà gần đó phù hợp với hình ảnh vệ tinh.

Các mộ mới đào cũng xuất hiện trên hình ảnh vệ tinh ngày hôm sau lễ tang. Ngày hôm trước, mặt đất còn trống trơn.

“Chúng ta phải giữ hai sự thật cùng lúc,” Mahsa Alimardani, từ Witness, nói. Chế độ Iran thường che giấu bằng chứng khi là thủ phạm các hành vi lạm dụng, nhưng trong chiến tranh, họ cũng đầu tư mạnh vào việc ghi lại các thương vong của dân thường.

Mặc dù các tài liệu này có thể phục vụ tuyên truyền và câu chuyện chiến tranh của nhà nước, cô nói, điều đó không tự nhiên có nghĩa là chúng là sai sự thật.

Khi nói về báo cáo của nhà nước Iran, Alimardani nhấn mạnh, cần giữ “sự hoài nghi lành mạnh.”

Thông tin sai lệch

Iran

Chiến tranh Iran